Yapay zeka ile dilekçe yazımı: taslaktan mahkemeye kontrol

Kısa yanıt: Yapay zeka ile dilekçe taslağı hazırlamak yasak değildir; Türkiye Barolar Birliği'nin (TBB) 2026 tarihli tavsiye rehberi bunu "sınırlı ve kontrollü kullanım" sayar. Üç sınır vardır: araca anonimleştirilmemiş müvekkil verisi girilmez, çıktıdaki her kanun maddesi ve karar resmî kaynaktan doğrulanmadan mahkemeye sunulmaz ve dilekçenin sorumluluğu her zaman imzalayan avukatta kalır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

Yapay zeka ile dilekçe: TBB rehberi ne diyor?

TBB rehberi yapay zekâ kullanımlarını risk temelli dört sınıfa ayırır. Dilekçe ve sözleşmenin ilk iskeleti, anonimleştirilmiş belge özeti ve içtihat ön elemesi ikinci sınıfta, yani "sınırlı ve kontrollü kullanım" içinde yer alır. Bu sınıf için rehberin saydığı asgari güvenceler şunlardır: veri maskeleme, onaylı araç, insan denetimi, kayıt, ikinci göz incelemesi ve gerekirse müvekkil bilgilendirmesi.

Aynı rehber, şu kullanımları "kural olarak yasak" listesine koyar:

• Yapay zekâ tarafından üretilen metnin avukat tarafından doğrulanmadan mahkemeye, idareye, hakeme veya arabulucuya sunulması (yasak kullanım 2.2).
• Yapay zekâ tarafından üretilen içtihat, mevzuat bilgisi, tarih veya maddi vakıanın resmî ve güvenilir kaynaklardan teyit edilmeden yargı mercilerine sunulması (3.2).
• Uydurma içtihat, mevzuat hükmü, atıf veya delil üretilmesi ya da bunların bilerek kullanılması (3.1).
• Ceza, aile, çocuk, sağlık, göç-sığınma, vergi ve benzeri hassas dosyalarda açık sistem niteliğindeki araçların kullanılması (1.5).

Kısacası rehber, aracın dilekçenin iskeletini kurmasına izin verir; içeriğin doğruluğunu, stratejiyi ve son sözü avukata bırakır. Rehberin bu sınıflandırmasının tamamını hukukta yapay zeka riskleri yazısında tablo hâlinde bulabilirsiniz.

Dilekçede neler bulunmalı? HMK m.119 kontrol listesi

Yapay zekânın ürettiği bir taslak akıcı görünebilir ama kanunun aradığı unsurları eksik bırakabilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 119. maddesi dava dilekçesinde bulunması gerekenleri sayar. Taslağı bu listeyle karşılaştırın:

HMK m.119/1	Unsur	Yapay zekâ taslağında dikkat
a	Mahkemenin adı	Görev ve yetkiyi araç belirleyemez; avukat kontrol eder
b, c, ç	Taraflar, adresler, davacının T.C. kimlik numarası, varsa vekil	Bu bilgiler araca girilmez; taslağa sonradan elle eklenir
d	Davanın konusu ve malvarlığı davalarında değeri	Tutarlar dosyadan alınır, araçtan değil
e	Vakıaların sıra numarası altında açık özetleri	Aracın eklediği her olay, tarih ve kişi dosyayla karşılaştırılır
f	Her vakıanın hangi delille ispat edileceği	Delil listesi dosyadaki belgelerle birebir eşleşmeli
g	Dayanılan hukuki sebepler	Madde numarası ve yürürlük resmî metinden doğrulanır
ğ	Açık bir talep sonucu	Talep, vakıa ve hukuki sebeple tutarlı olmalı
h	İmza	Sorumluluğun kime ait olduğunu hatırlatan unsur

Maddenin 2. fıkrası önemlidir: (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışındaki eksiklikler için hâkim bir haftalık kesin süre verir; süre içinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır. Cevap dilekçesi için benzer liste HMK m.129'da yer alır. Yapay zekâ bu listeyi bilmiyor olabilir; siz biliyor olmalısınız.

Adım adım güvenli taslak süreci

1. Önce dosyayı siz okuyun. Vakıaları, delilleri ve talebi kendi notlarınızla belirleyin. Araç, dosyayı sizin yerinize anlamaz.
2. Anonim bir istem yazın. TBB rehberine göre anonimleştirme yalnızca ad ve kimlik numarasını silmek değildir; tarih, yer, tutar, şirket unvanı ve benzersiz vakıalar da kişiyi belirlenebilir kılabilir. "Kira sözleşmesinde kiracının temerrüdü nedeniyle tahliye talebi" gibi genel bir anlatım çoğu zaman iskelet için yeterlidir.
3. İskelet isteyin, nihai metin değil. Bölüm başlıkları, vakıa sıralaması ve hukuki sebep başlıkları için yardım alın. Talep sonucunu ve stratejiyi siz yazın.
4. Her atıfı doğrulayın. TBB rehberinin doğrulama tablosuna göre mevzuat için madde numarası, yürürlük durumu ve değişiklik tarihi; içtihat için esas/karar numarası, tarih, daire ve sonuç bağımsız kaynaktan kontrol edilir. Ayrıntılı yöntem için ChatGPT yanıtlarındaki atıfları doğrulama rehberine bakabilirsiniz.
5. Vakıa ve mantık denetimi yapın. Aracın taslağa eklediği her olay, tarih, kişi, tutar ve delil dosya içeriğiyle karşılaştırılır. Rehber ayrıca çıktının müvekkil menfaatine, ispat yüküne ve dava stratejisine uygunluğunun değerlendirilmesini ister.
6. Yüksek riskli dosyada ikinci göz. Rehber, yüksek riskli dosyalarda başka bir avukatın kontrolünü önerir.
7. Kullanımı kaydedin. Rehber, kritik kullanımların amacının, aracın, tarihin ve doğrulama sonucunun dosyada kayıt altına alınmasını önerir.

Örnek: anonim bir iskelet istemi

Aşağıdaki istem, müvekkili veya olayı tanımlayan hiçbir ayrıntı içermez; yalnızca dilekçenin yapısını ister:

"Türk hukukunda bir kira ilişkisinde, kiracının kira bedelini ödememesi nedeniyle açılacak bir tahliye davası için dava dilekçesi iskeleti hazırla. HMK m.119'daki unsurları başlık olarak sırala; tarafları, tarihleri ve tutarları köşeli parantezle boş bırak. Kanun maddesi veya karar künyesi uydurma; dayanak önerirsen yalnızca kanun adını ve madde numarasını yaz, ben doğrulayacağım."

Bu istemin üç özelliği vardır. Birincisi, kişisel veri yerine yer tutucu kullanır; isim, adres, tutar ve tarih taslağa sonradan sizin tarafınızdan eklenir. İkincisi, aracı kanunun aradığı yapıya yönlendirir; böylece eksik unsur riskini azaltır. Üçüncüsü, doğrulamanın size ait olduğunu baştan belirler. Araç yine de gerçek olmayan bir karar önerebilir; istemdeki uyarı hatayı önlemez, yalnızca azaltabilir. Bu nedenle 4. adımdaki doğrulama hiçbir zaman atlanmaz. Aynı yaklaşım cevap dilekçesi için de kullanılabilir; o durumda başlık listesini HMK m.129'a göre isteyin.

En sık yapılan üç hata

Uydurma karar künyesi. Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun (KVKK) Kasım 2025 tarihli rehberi, halüsinasyona örnek olarak bir avukatın içtihat araştırmasında gerçekte var olmayan kararlarla karşılaşmasını verir. Künye gerçekçi görünebilir; doğrulanmamış karar dilekçeye girmemelidir. Kaynağını bulamadığınız bir kararı kullanmak yerine o paragrafı çıkarmak daha güvenlidir.

Yürürlükten kalkmış madde. Araç, değişmiş veya iptal edilmiş bir hükmü güncel gibi sunabilir. Resmî metindeki değişiklik dipnotlarını okumadan maddeyi kullanmayın.

Dosyada olmayan vakıa. Yapay zekâ boşlukları doldurma eğilimindedir; örneğin olmayan bir ihtarname tarihini akışa ekleyebilir. TBB rehberi bu nedenle vakıa doğrulamasını ayrı bir adım olarak sayar.

Sorumluluk ve müvekkil bilgilendirmesi

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 34. maddesi avukatın görevini özen ve doğruluk içinde yerine getirmesini ister. TBB rehberi bunu yapay zekâya uyarlar: uydurma içtihat, hatalı mevzuat veya yanlış hukuki sonuç içeren çıktıların kullanılması hâlinde sorumluluk avukata aittir ve uydurma atıf sunulması mesleki özen yükümlülüğünün ağır ihlali olarak değerlendirilebilir. Hatalı bir çıktının dosyaya girdiği sonradan fark edilirse avukat, ilgili merciyi bilgilendirme ve düzeltme imkânlarını ivedilikle değerlendirir.

Müvekkil tarafında ise rehber, müvekkil adına üretilecek esaslı metin söz konusuysa bilgilendirme yapılmasını ve gerekli hâllerde onam alınmasını önerir. Dilekçe çoğu zaman bu kapsamdadır. Rehberin önerdiği örnek sözleşme maddesi, avukatın "ön metin üretimi" amacıyla yapay zekâdan yararlanabileceğini ve nihai değerlendirme ile sorumluluğun avukata ait olduğunu açıkça yazar.

Avukat değilseniz

1136 sayılı Kanun'un 35. maddesine göre dava açmaya yeteneği olan herkes kendi davasına ait evrakı düzenleyebilir ve davasını bizzat açabilir. Yapay zekâ bu durumda size bir başlangıç taslağı verebilir; ama yukarıdaki HMK m.119 listesi, süreler ve atıf doğrulaması sizin sorumluluğunuzdadır. Araç sizin dosyanızı, delillerinizi ve süre durumunuzu bilmez. Uyuşmazlık önemliyse bir avukata danışmak en güvenli yoldur.

Sonuç

Yapay zeka ile dilekçe hazırlamak, doğru sınırlar içinde zaman kazandırır: iskelet, başlık düzeni ve dil desteği için kullanılabilir; vakıa, delil, hukuki sebep ve talep sonucu ise avukatın denetiminden geçmeden mahkemeye gitmez. Hukuka özel bir araçta taslak ve araştırma işlevlerinin birlikte nasıl çalıştığını görmek isterseniz Prolex AI'ın özelliklerine bakabilirsiniz; genel kullanım kuralları için hukuk yapay zeka asistanını güvenli kullanma rehberi iyi bir başlangıçtır.