Avukatlar için hukuk ai aracı seçimi: sorulacak 10 soru

Kısa yanıt: Hukuk ai aracı seçimi; arayüzün kolaylığına veya fiyata göre değil, verinin nerede işlendiğine, girdilerin model eğitiminde kullanılıp kullanılmadığına, alt veri işleyenlere, güvenlik ve silme imkânlarına, aracın kaynak gösterip göstermediğine ve bunların sözleşmede yazılı olup olmadığına göre yapılmalıdır. Türkiye Barolar Birliği'nin (TBB) 2026 tarihli tavsiye rehberi bu ölçütleri tek tek sayar; aşağıdaki 10 soru rehberin 10. bölümünden ve 14.4 numaralı tedarikçi inceleme ekinden derlenmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

Hukuk ai aracı seçimi neden ayrı bir karar?

"Hukuk ai" diye aratıldığında karşınıza genel sohbet asistanlarından hukuka özel platformlara kadar çok farklı araçlar çıkar. TBB rehberi bu çeşitlilik karşısında net bir ilke koyar: avukat, aracı seçerken yalnızca kullanım kolaylığına veya maliyete göre hareket etmemeli; aracı mesleki sır, veri güvenliği, doğruluk, denetlenebilirlik ve sözleşmesel güvence bakımından değerlendirmelidir.

Bunun hukuki bir nedeni de vardır. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 12. maddesine göre veri sorumlusu, kişisel verilerin kendi adına başka bir kişi tarafından işlenmesi hâlinde gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmasında o kişiyle birlikte müştereken sorumludur. Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun (KVKK) Temmuz 2026 tarihli avukat rehberi de üretken yapay zekâ aracına kişisel veri içeren belge yüklemenin "yalnızca teknik destek alınması veya hukuki araştırma" olarak görülmemesi gerektiğini, aracın altyapısına ve sunucu konumuna göre yurt dışına aktarım oluşturabileceğini belirtir. Yani seçtiğiniz aracın zayıflığı, sizin yükümlülüğünüze dönüşebilir.

Sorulacak 10 soru

Aşağıdaki tablo, her soruyu TBB rehberindeki dayanağıyla ve kırmızı bayrak sayılabilecek yanıtla birlikte gösterir:

#	Soru	Dayanak	Kırmızı bayrak
1	Veri hangi ülkede ve hangi altyapıda işleniyor, saklanıyor?	TBB §10 veri lokasyonu, §14.4	Yanıt yok veya yalnızca "bulutta"
2	Prompt, belge ve çıktılar model eğitiminde veya ürün geliştirmede kullanılıyor mu?	TBB §10 model eğitimi	Taahhüt sözleşmede değil, yalnızca SSS sayfasında
3	Alt veri işleyenler kimler, değiştiğinde bildirim yapılıyor mu?	TBB §14.4	Liste paylaşılmıyor
4	Veri silme, dışa aktarma, loglama ve denetim izi imkânları neler?	TBB §14.4, §10 güvenlik	Silme talebinin nasıl yapılacağı belirsiz
5	Şifreleme, erişim kontrolü, çok faktörlü doğrulama ve sızma testi ispatlanabilir mi?	TBB §10 güvenlik	"Güvenliğiz" beyanı dışında belge yok
6	Kişisel veri ihlalinde bildirim süresi ve sorumluluk rejimi nedir?	TBB §14.4, 6698 m.12	Sözleşmede ihlal bildirimi maddesi yok
7	Yurt dışına aktarım için hangi güvence mekanizması kullanılıyor?	TBB §14.4, 6698 m.9	Aktarım var ama mekanizma söylenmiyor
8	Hukuki veri kaynakları güncel, hukuka uygun ve doğrulanabilir mi?	TBB §10 veri kaynağı	Kaynakların ne olduğu açıklanmıyor
9	Yanıtlar kaynak gösteriyor mu; alıntı izlenebiliyor, kullanıcı müdahale edebiliyor mu?	TBB §10 insan denetimi desteği	Yanıt var, dayanak yok
10	Hatalı çıktı, veri sızıntısı veya kesinti hâlinde düzeltme süreçleri ve girdi-çıktı sahipliği nasıl düzenlenmiş?	TBB §14.4, §11	Kullanım koşulları çıktılar üzerinde geniş yeniden kullanım hakkı tanıyor

Soruların arkasındaki mantık

Veri lokasyonu ve aktarım (1, 7). KVKK'nın avukat rehberi, hizmet sağlayıcının yurt dışında mukim olması, sunucuların yurt dışında bulunması veya verinin yurt dışındaki alt sağlayıcılarca işlenmesi ihtimalinde 6698 sayılı Kanun'un 9. maddesinin gündeme gelebileceğini belirtir. Sağlayıcı yurt içinde olsa bile aktarımın 8. madde kapsamında değerlendirilmesini tavsiye eder. Aktarım yolları ve kontrol adımları için KVKK ve yapay zeka kontrol listesi yazısına bakabilirsiniz.

Model eğitimi (2). TBB rehberi, prompt, belge ve çıktıların model eğitiminde kullanılmadığının sözleşmede açıkça taahhüt edilmesini ister. KVKK'nın Şubat 2026 tarihli iş yeri kılavuzu da kamuya açık araçlarla paylaşılan bilgilerin bazı durumlarda model geliştirme süreçlerinde kullanılabileceğine dikkat çeker.

Kaynak gösterme (8, 9). Hukukta yanıtın değeri dayanağıyla ölçülür. TBB rehberi, aracın kaynak gösterme, alıntı izleme ve çıktı gerekçesi sunma imkânını "insan denetimi desteği" başlığında arar. Kaynak gösteren bir araç doğrulama işini kolaylaştırır ama ortadan kaldırmaz; doğrulama adımları için yapay zeka ile hukuki araştırma rehberimize bakabilirsiniz.

Çıktı sahipliği (10). TBB rehberinin 11. bölümü, aracın kullanım koşullarındaki girdi-çıktı sahipliği, lisans ve yeniden kullanım hükümlerinin sözleşme aşamasında incelenmesini önerir. Müvekkile teslim edilecek bir metnin hakları konusunda belirsizlik doğmaması için bu madde önemlidir.

Mimari tercih: kapalı sistem ve sorgu anında getirme

TBB rehberi soruların ötesinde bir mimari tercih de önerir. Hassas dosyalarda müvekkil verisini doğrudan modele "eğitim verisi" olarak vermek yerine, veriyi büro denetimindeki kapalı bir bilgi deposunda tutup sorgu anında getiren (RAG benzeri) yaklaşımların tercih edilmesini; mümkün olduğunda veri lokasyonu belirli, kapalı veya yerel çalışan, denetim izi bırakan ve sözleşmesel güvenceleri bulunan sistemlerin seçilmesini ister. Açık ve genel amaçlı sistemler ise rehbere göre yalnızca anonim genel araştırma ve konu planlamasıyla sınırlı kullanılmalıdır.

Bu ayrım, araç seçimini tek bir karar olmaktan çıkarır. Bir büro, kamuya açık mevzuatı sadeleştirmek için genel bir araç; müvekkil belgesi içeren işler için ise yukarıdaki 10 soruyu tatmin edici biçimde yanıtlayan ayrı bir araç kullanabilir. Hangi işin hangi sınıfa girdiğini hukukta yapay zeka riskleri yazısındaki dört sınıflı tabloyla eşleştirebilirsiniz.

Tavsiye edilen araç da denetlenir

TBB rehberi bir uyarıyı açıkça yazar: akreditasyon veya uyumluluk değerlendirmesi, aracın mutlak güvenli veya hatasız olduğu anlamına gelmez. Avukat, akredite veya tavsiye edilen bir araç kullansa dahi çıktıyı denetlemek ve meslek kurallarına uygun kullanmak zorundadır. Rehber, TBB ve baroların rolünü de belirli ticari ürünleri onaylamak değil, güvenilirlik ölçütleri yayımlamak olarak tanımlar.

Bu nedenle değerlendirme bir kez yapılıp bırakılmamalıdır. KVKK'nın iş yeri kılavuzu çalışanların yalnızca kurum tarafından belirlenen ve kullanım koşulları tanımlanmış araçlara erişmesini, erişimin görev ve ihtiyaç temelli verilmesini önerir. Seçtiğiniz aracı büronun yazılı yapay zeka kullanım politikasındaki onaylı araç listesine ekleyin ve kullanım koşulları değiştiğinde soruları yeniden sorun.

Sık yapılan üç seçim hatası

• Bireysel hesapla başlamak. Büroda bir kişinin kendi hesabıyla denediği araç, zamanla fiilî büro aracına dönüşür. KVKK'nın iş yeri kılavuzu bunu "gölge yapay zekâ" olarak adlandırır ve hangi verinin paylaşıldığının görülememesini başlıca risk sayar.
• Gizlilik ayarını sözleşme sanmak. Arayüzdeki bir ayar düğmesi, TBB rehberinin aradığı yazılı taahhüdün yerini tutmaz. Rehber model eğitimi, veri lokasyonu ve sorumluluk hükümlerinin sözleşmede yazılı olmasını ister.
• Bir kez bakıp bırakmak. Kullanım koşulları ve alt işleyen listeleri değişebilir. TBB rehberi bu yüzden alt işleyen değişikliğinde bildirim yapılıp yapılmadığını ayrı bir soru olarak sorar.

Uygulamada değerlendirme sırası

1. İşi sınıflandırın. Aracı ne için kullanacaksınız: kamuya açık bilgi mi, anonim taslak mı, müvekkil belgesi mi?
2. Belgeleri toplayın. Kullanım koşulları, gizlilik politikası, veri işleme sözleşmesi ve varsa alt işleyen listesi.
3. 10 soruyu yazılı sorun. Yanıtları belgelerdeki ifadelerle karşılaştırın; çelişki varsa sözleşmedeki metin esas alınır.
4. Deneme yapın, ama gerçek veriyle değil. Kamuya açık bir kanun maddesi veya anonim bir senaryo üzerinde aracın kaynak gösterip göstermediğini ve atıflarının doğrulanabilir olup olmadığını test edin.
5. Kararı kaydedin. Hangi aracın hangi iş sınıfı için onaylandığını ve hangi tarihte değerlendirildiğini yazın.

Sonuç

Doğru hukuk ai aracı, en çok özelliği olan değil; verinizin nereye gittiğini, nasıl korunduğunu ve yanıtlarının neye dayandığını açıkça gösterebilendir. Değerlendirdiğiniz araç hangisi olursa olsun, örneğin Prolex AI'ın özellik listesini incelerken de bu 10 soruyu sorun ve yanıtları güncel kullanım koşullarından teyit edin. Son karar ve sorumluluk her durumda avukatta kalır.