Stajyer avukat yapay zeka kullanabilir mi? Sınırlar ve adımlar

Kısa yanıt: Evet, stajyer avukat yapay zeka araçlarını kullanabilir; ancak müvekkil verisi içeren dosyalarda yalnızca yanında staj yaptığı avukatın açık talimatı ve denetimiyle. Türkiye Barolar Birliği'nin (TBB) 2026 tarihli tavsiye rehberi bu sınırı açıkça koyar; Avukatlık Kanunu stajı avukatın gözetimine bağlar; Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun (KVKK) Temmuz 2026 tarihli avukat rehberi de stajyeri, verileri avukatın organizasyonu içinde ve onun talimatıyla işleyen kişi olarak görür. Kısacası araç serbest, sorumluluk ve son söz avukatta.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

Stajyer avukatın hukuki konumu: neden ayrı bir soru?

Stajyerin yapay zekâ kullanımını ayrı ele almanın nedeni, stajın kendine özgü yapısıdır. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 15. maddesine göre avukatlık stajı bir yıldır; ilk altı ayı mahkemelerde, kalan altı ayı en az beş yıl kıdemli ve staj yapılan baroya kayıtlı bir avukat yanında geçer. Kanunun 24. maddesi stajın Adalet Komisyonunun, baronun ve yanında çalışılan avukatın gözetimi altında yapıldığını söyler.

Stajyerin görevleri de kanunda sayılmıştır. m.23'e göre stajyer; avukatla birlikte duruşmalara girmek, avukatın mahkemeler ve idari makamlardaki işlerini yapmak, dava dosyaları ve yazışmaları düzenlemek ve baronun eğitim çalışmalarına katılmakla yükümlüdür. m.26, stajyerin avukatın yazılı muvafakati ile ve onun gözetimi ve sorumluluğu altında sulh hukuk, sulh ceza mahkemeleri ve icra tetkik mercilerindeki duruşmalara girebileceğini düzenler. m.46 ise avukatın işlerini "kendi sorumluluğu altındaki stajyeri" eliyle de takip ettirebileceğini ve stajyerin vekâletname olmadan dava dosyalarını inceleyebileceğini belirtir.

Bu tablo pratikte şu anlama gelir: dilekçe taslağı, yazışma, dosya özeti ve içtihat taraması gibi yapay zekânın en çok kullanıldığı işler zaten stajyerin günlük işidir. Ama bu işler bağımsız değil, gözetim altında yapılır.

TBB rehberi stajyerler için ne diyor?

TBB'nin "Avukatlar İçin Yapay Zekâ Kullanımı Tavsiye Rehberi" kapsamına avukatlarla birlikte stajyer avukatları ve büroda görev yapan kişileri açıkça alır. Rehberin stajyerle doğrudan ilgili dört hükmü şunlardır:

1. Açık talimat ve denetim şartı: Stajyer avukatlar ve büro personeli, avukatın açık talimatı ve denetimi olmadan müvekkil verisi içeren dosyalarda yapay zekâ kullanmamalıdır (rehber §9).
2. Eğitim olmadan kritik kullanım yok: Avukat, stajyer ve büro personeli yapay zekânın sınırları, riskleri ve güvenli kullanım usulleri konusunda eğitilmeden kritik kullanıma yönlendirilmemelidir (§3 Temel İlkeler). §9, eğitim almadan kritik kullanım yapılmamasını avukatlar ve stajyerler için birlikte tekrarlar.
3. Denetim eksikliği ayrıca değerlendirilir: Stajyerin hatalı veri girişi, kontrolsüz çıktı kullanımı veya gizlilik ihlali bakımından büro içi eğitim ve denetim eksikliği ayrıca değerlendirilir. Yani hata yalnızca stajyerin değil, büronun eğitim ve denetim düzeninin de sorunudur.
4. Yetki matrisi: §12'deki büro politikası unsurları arasında "yetki matrisi" yer alır; stajyer, sekreterya, avukat, sorumlu ortak ve dış danışman için erişim yetkileri ayrı belirlenir.

Rehber, staj eğitimi için asgari içeriği de bir tabloda sayar:

Eğitim alanı	TBB rehberine göre asgari içerik
Staj eğitimi	Yapay zekâ okuryazarlığı, mesleki sır ve veri güvenliği modülü; senaryo temelli uygulama; hatalı çıktı tespiti
Büro içi eğitim	Tüm personel için kullanım kuralları, onaylı araç listesi, olay bildirimi ve kayıt prosedürü
Sürekli güncelleme	Araçların değişen özellikleri, mevzuat yenilikleri, güvenlik ihlalleri ve disiplin kararları doğrultusunda periyodik yenileme

Rehberin yönetici özeti de aynı yönü gösterir: staj eğitimleri ve meslek içi eğitimlerde yapay zekâ okuryazarlığı, etik kullanım, veri güvenliği ve doğrulama becerileri yer almalıdır.

Stajyer avukat yapay zeka kullanırken hangi işler hangi risk grubunda?

TBB rehberi kullanımları dört gruba ayırır. Stajyerin günlük işleri bu gruplara şöyle oturur:

Risk grubu (TBB §4)	Rehberdeki örnekler	Stajyer için anlamı
Serbest yardımcı kullanım	Genel mevzuat başlığı araştırması, anonim konu planı, dil sadeleştirme, kamuya açık metin özeti	Müvekkil verisi girilmeden kullanılabilir; çıktı nihai hukuki görüş sayılmaz, kaynak teyidi yapılır
Sınırlı ve kontrollü kullanım	Dilekçe veya sözleşme ilk iskeleti, anonimleştirilmiş belge özeti, içtihat ön elemesi, müvekkil e-postası taslağı	Avukatın talimatı, onaylı araç, maskeleme, insan denetimi ve ikinci göz gerekir
Özel güvenceye bağlı kullanım	Hassas veri içeren belge inceleme, dava/icra dosyası evrakı analizi, sağlık/adli sicil/vergi bilgileri	Kapalı sistem, yazılı yetkilendirme, KVKK kontrolü ve loglama zorunlu; stajyerin tek başına karar vereceği alan değildir
Yasak kullanım	Anonimleştirilmemiş müvekkil verisini güvencesiz açık araçlara girmek, denetlenmemiş çıktıyı mahkemeye sunmak	Hiçbir talimatla meşrulaşmaz

Rehber, anonimleştirmenin yalnızca ad-soyad ve kimlik numarası silmek olmadığını da vurgular: olay tarihi, yer, tutar, şirket unvanı, dava türü ve benzersiz vakıalar da kişiyi belirlenebilir kılabilir. Stajyerin bir dosya özetini "isimleri sildim" diyerek genel bir sohbet aracına yapıştırması bu yüzden güvenli değildir.

KVKK açısından stajyer: veri sorumlusu değil, avukatın organizasyonunun parçası

KVKK'nın 115 numaralı yayını olan avukat rehberi, stajyer avukatın 6698 sayılı Kanun karşısındaki niteliğine ayrı bir başlık ayırır. Rehber, Avukatlık Kanunu m.15, m.23, m.26 ve m.46'yı birlikte değerlendirerek stajyerin avukatlık faaliyetini bağımsız yürütmediği, yanında staj yaptığı avukatın gözetimi, talimatı ve sorumluluğu altında işlem yaptığı sonucuna varır. Bu nedenle stajyer avukat, kural olarak ayrıca veri sorumlusu veya veri işleyen sayılmaz; avukatın organizasyonu içinde hareket eden kişi olarak değerlendirilir.

Bunun yapay zekâ kullanımına iki sonucu vardır:

• Stajyerin aracı seçmesi, avukatın seçimi sayılır. Stajyerin bir dosyayı yapay zekâ aracına yüklemesi, veri işleme faaliyeti bakımından avukatın faaliyeti olarak görülür. Avukat, KVKK yükümlülüklerini stajyere devredemez.
• Yükleme bir aktarım olabilir. Aynı rehber, kişisel veri içeren bir belgenin üretken yapay zekâ aracına yüklenmesinin yalnızca "teknik destek" veya "hukuki araştırma" olarak görülmemesi gerektiğini; hizmet sağlayıcının veya sunucuların konumuna göre 6698 sayılı Kanunun 9. maddesi kapsamında yurt dışına aktarım oluşturabileceğini belirtir. Ayrıntılı kontrol adımları için KVKK ve yapay zekâ kontrol listesine bakabilirsiniz.

Sır saklama tarafında da tablo aynıdır. Avukatlık Kanunu m.36 avukatın görevi dolayısıyla öğrendiklerini açığa vurmasını yasaklar. KVKK rehberinin aktardığı TBB Meslek Kuralları m.37'ye göre avukat, yardımcılarının, stajyerlerinin ve çalıştırdığı kimselerin de meslek sırrına aykırı davranışlarını engelleyecek tedbirleri alır. Yapay zekâ kullanım kuralı koymak bu tedbirlerin bugünkü karşılığıdır.

Yanında staj yapılan avukatın yükümlülüğü

Avukatlık Kanunu'nun 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla değişen 135. maddesi, stajyerin çalışma şeklini ve süresini zorunlu staj eğitim programına uygun belirlememeyi ve stajyerin iyi yetişmesi için gerekli dikkat, özen ve ilgiyi göstermemeyi uyarma cezası gerektiren hâller arasında sayar. Yapay zekâ özelinde bir hüküm değildir; ancak stajyere hangi aracı, hangi veriyle ve nasıl doğrulayarak kullanacağını öğretmenin bu özen yükümlülüğünün bir parçası olarak görülmesi yerinde olur.

TBB rehberi (§6) ayrıca, uydurma içtihat veya hatalı mevzuat içeren çıktıların kullanılması hâlinde sorumluluğun avukata ait olduğunu ve yapay zekâdan yararlanmanın özen yükümlülüğünü azaltmadığını, aksine denetim ve doğrulama yükümlülüğünü artırdığını söyler.

Büro için uygulanabilir adımlar

Stajyerli bir büro için rehberlerden çıkan somut bir başlangıç listesi:

1. Yazılı kural koyun. Onaylı araç listesi, yasak veri listesi ve stajyer için ayrı yetki satırı içeren bir hukuk bürosu yapay zeka kullanım politikası hazırlayın.
2. Açık talimatı tanımlayın. "Açık talimat" sözlü bir onay değil; dosya, amaç, araç ve veri türünü belirten kısa bir not olabilir. TBB rehberi kritik kullanımlarda dosya adı, amaç, araç, veri türü, doğrulama ve nihai kararın kayda alınmasını önerir.
3. Önce serbest kullanımla başlatın. Stajyerin ilk haftalarda yalnızca müvekkil verisi içermeyen işlerde (genel mevzuat araştırması, kamuya açık karar özeti, dil sadeleştirme) araç kullanmasına izin verin.
4. Doğrulamayı öğretin. Rehberin §6'daki doğrulama tablosuna göre esas/karar numarası, tarih, daire ve karar sonucu bağımsız kaynaktan kontrol edilir; yapay zekânın eklediği her olay, tarih ve tutar dosyayla karşılaştırılır. Uygulamalı yöntem için yapay zekâ ile hukuki araştırma adım adım ve ChatGPT atıf doğrulama yazılarına bakın.
5. İkinci göz kuralını uygulayın. Stajyerin yapay zekâ desteğiyle hazırladığı hiçbir metin, avukat okumadan müvekkile, mahkemeye veya karşı tarafa gitmemelidir.
6. Olay bildirimini kolaylaştırın. Yanlış dosya yükleyen ya da uydurma bir atıf fark eden stajyerin bunu çekinmeden bildirebileceği bir kanal kurun; rehber olay müdahalesini büro politikasının unsurları arasında sayar.

Stajyerin kendine sorması gereken üç soru

Bir araca metin yapıştırmadan önce stajyer şu üç soruyu sormalıdır:

• Bu metinde müvekkili veya olayı tanıtan bir unsur var mı? Varsa ve avukattan açık talimat yoksa durun.
• Bu araç büronun onaylı listesinde mi? Kişisel hesap veya ücretsiz genel araç, büronun aracının yerine geçmez.
• Çıktıyı kim, neye göre doğrulayacak? Yanıt "kimse" ise çıktı yalnızca fikir notudur.

Sonuç

Stajyer avukat yapay zeka araçlarından uzak tutulmak zorunda değildir; TBB rehberi tam tersine yapay zekâ okuryazarlığını staj eğitiminin parçası yapmayı önerir. Sınır nettir: müvekkil verisi varsa avukatın açık talimatı ve denetimi şarttır, KVKK bakımından sorumluluk avukattadır ve hiçbir çıktı doğrulanmadan dışarı çıkmaz. Konunun genel çerçevesi için hukuk yapay zeka konu merkezine, kaynak gösteren hukuka özel bir aracın neler sunabileceğine dair Prolex AI'ın özellikler bölümüne göz atabilirsiniz.