Yapay zeka otomatik değerlendirmeye itiraz: başvuru adımları

Kısa yanıt: Yapay zeka otomatik değerlendirmeye itiraz için önce sizinle ilgili hangi kişisel verinin analiz edildiğini, hangi aleyhe sonucun ortaya çıktığını ve işlemin münhasıran otomatik olup olmadığını ayırın. 6698 sayılı Kanun m.11/1-g kapsamındaki itirazınızı veri sorumlusuna iletin; bilmediğiniz işleyiş hakkında bilgi talebinizi ayrıca belirtin ve ulaşma kaydını saklayın. İtiraz hakkı, her yapay zekâ yanıtının kaldırılması veya her olumsuz sonucun değişmesi garantisi değildir.

Bu yazı genel bilgilendirme içindir; hukuki tavsiye değildir.

Sorun hatalı bir cevap mı, kişisel veriye dayalı sonuç mu?

Bir sohbet aracının genel bir hukuk sorusuna yanlış cevap vermesiyle, kişinin kendi verilerinin analizi sonucunda aleyhine bir değerlendirme oluşması farklı durumlardır. Bu rehber, ikinci durumdaki başvuru hazırlığına odaklanır. Önce “hangi veri, hangi işlem, hangi sonuç?” sorularını cevaplamak gerekir. Yalnızca ekranda yapay zekâ ifadesinin görülmesi, hukuki koşulların gerçekleştiğini tek başına göstermez.

KVKK'nın ilgili kişi hakları açıklaması, Kanun m.11'deki hakları birlikte sıralar. İşleme hakkında bilgi isteme, yanlış veriyi düzelttirme ve münhasıran otomatik analizin aleyhe sonucuna itiraz etme farklı taleplerdir. Aynı başvuruda birden fazla talep bulunabilir; ancak bunların gerekçelerini birbirine karıştırmamak incelemeyi kolaylaştırır. Hangi hakkın hangi olaya bağlandığı açık olmalıdır.

Bu metin genel bir silme talebi şablonu sunmaz. Sorununuz yanlış bilginin düzeltilmesi veya verinin kaldırılmasıysa kişisel veri başvurusu rehberindeki kapsam ayrımını da inceleyin. Araçların hukuk çalışmalarındaki genel sınırları için hukuk yapay zeka konu merkezine geçebilirsiniz.

Yapay zeka otomatik değerlendirmeye itiraz hangi koşullara dayanır?

Kanun m.11/1-g; işlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle kişinin kendisi aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz hakkını düzenler. Buradaki unsurları birlikte okumak gerekir. Kişisel veri, otomatik analiz ve aleyhe sonuç bağlantısı açıklanmadan, yalnızca kullanılan teknolojinin adına dayanarak kesin değerlendirme yapılmamalıdır.

“Münhasıran” ifadesini atlamak kapsamı genişletir. Sürece bir insanın hangi aşamada ve ne şekilde katıldığı bilinmiyorsa bunu açık soru olarak kaydedin. Bir çalışanın adı bulunan cevap da sürecin nasıl işlediğini kendiliğinden açıklamaz. Eldeki belgelerle doğrulanmış bilgiyi, sağlayıcının açıklamasını ve henüz cevaplanmamış soruları ayrı başlıklarda tutmak yararlı bir hazırlık yöntemidir.

Başvuru için elinizde sistemin bütün teknik ayrıntılarının bulunduğunu varsaymanız gerekmez. Kanun m.11, kişisel verinin işlenip işlenmediğini öğrenme, işlenmişse bilgi isteme ve amacı sorgulama haklarını ayrıca içerir. Bilinmeyenleri kanıtlanmış gibi doldurmak yerine bu bilgi taleplerini somut olayla ilişkilendirerek kurabilirsiniz. Buradan sınırsız algoritma veya kaynak kodu açıklama hakkı sonucu çıkarılmaz.

Başvuru öncesinde olay kaydını hazırlayın

Aşağıdaki tablo resmî form değildir; başvuruya hazırlık için editoryal öneridir. Yalnızca elinizdeki kayıtları yazın. Sistem açıklamasının bulunmadığı alanı “bilinmiyor” bırakmak, boşluğu tahminle doldurmaktan daha doğru bir kayıt oluşturur.

Alan	Kaydedilecek bilgi	Kaçınılacak çıkarım
Kişisel veri	Hakkınızda kullanılan veya kullanıldığını düşündüğünüz bilgi	Her genel çıktıyı kişisel veri saymak
İşlem	Analiz yapıldığına işaret eden açıklama veya ekran	Teknoloji adından tam otomasyon sonucu çıkarmak
Sonuç	Size bildirilen somut olumsuz değerlendirme	Başka kişilere de aynı sonuç çıktığını varsaymak
Bağlantı	Veri ile sonuç arasındaki bilinen ilişki	Bilinmeyen model işleyişini uydurmak
Talep	Bilgi, düzeltme ve itirazı ayrı cümlelerle yazmak	Tek belirsiz “her şeyi düzeltin” talebi

İlgili ekranın tarihi, işlem tanımlayıcısı ve size gönderilen bildirim olayın bulunmasına yardım edebilir. Bu kayıtları oluştururken üçüncü kişilerin verilerini gereksiz yere başvuruya taşımayın. Ekrandaki hatanın nedenini açıklayan bir belge yoksa “neden budur” demek yerine “bu bağlantının açıklanmasını istiyorum” ifadesiyle belirsizliği görünür kılın. Bu, iddianın sınırını koruyan bir yazım önerisidir.

Muhatabı ve başvuru yöntemini doğrulayın

Kanun m.13'te başvuru muhatabı veri sorumlusudur. Hizmet adı, destek ekibi ve veri sorumlusu aynı sıfatlar değildir. Güncel aydınlatma ve başvuru açıklamalarından muhatabı kontrol edin. Bu rehber herhangi bir hizmetin veri sorumlusu kimliğini veya işlemenin teknik mimarisini belirlemez; somut hizmetin belgeleri ayrıca okunmalıdır.

Başvuru Tebliği m.5; yazılı başvuru, KEP, güvenli elektronik imza, mobil imza, daha önce bildirilmiş ve sistemde kayıtlı e-posta adresi ya da başvuru amacıyla geliştirilmiş yazılım veya uygulama yöntemlerini düzenler. Rastgele bir destek mesajının bu yöntemlerle aynı işlevi gördüğünü varsaymayın. Kullanılan kanalın açıklamasını ve iletinin ulaştığını gösteren kaydı birlikte saklayın.

Aynı maddede ad, soyad, yazılı başvuruda imza, kimlik bilgileri, tebligata esas adres, varsa bildirim iletişim bilgileri ve talep konusu düzenlenir; ilgili bilgi ve belgeler eklenir. Gerçek başvuruda zorunlu alanları kontrol edin. Araştırma veya taslak denemesi sırasında ise bu bilgileri kamuya açık bir sohbet ortamına taşımak yerine kurgusal alan adlarıyla çalışın.

Talebi üç ayrı bölümde kurun

İlk bölümde doğrulanmış olayı anlatın: size hangi sonuç bildirildi, hangi tarihte öğrendiniz, hangi kişisel veriyle bağlantı görüyorsunuz? İkinci bölümde bilinmeyenleri sorun: hakkınızda veri işlenip işlenmediği, işlenmişse ne amaçla kullanıldığı ve sonucu oluşturan süreç hakkında hangi açıklamayı istediğiniz açık olsun. Üçüncü bölümde ise itirazınızı ve varsa düzeltme talebinizi birbirinden ayırın.

Örnek gösterim olarak, “İşlemin tamamen otomatik olduğunu doğrulayamadım; hakkımdaki verinin işlenmesine ilişkin bilgi ve belirtilen aleyhe sonuca yönelik itirazımın değerlendirilmesini istiyorum” şeklindeki bir cümle belirsizliği saklamaz. Bu ifade hazır dilekçe veya her olay için yeterli hukuki talep değildir. Somut kayda, muhataba ve uygulanacak hükümlere göre uyarlanması gerekir.

Yanlış veri bulunduğunu düşünüyorsanız hangi alanın yanlış olduğunu ve doğrusu için hangi dayanağın mevcut olduğunu ayrıca gösterin. Verinin düzeltilmesini istemek ile analiz sonucuna itiraz etmek aynı talep olmadığı için, birinin cevaplanmış olması diğerinin de çözüldüğünü kanıtlamaz. Başvuru metninin sonunda talepleri numaralamak, gelen cevapla eşleştirmeyi kolaylaştırır.

Cevabı ve sonraki adımı birlikte takip edin

Kanun m.13 uyarınca başvuru, niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır. Veri sorumlusu talebi kabul eder veya gerekçesini açıklayarak reddeder; cevap yazılı veya elektronik ortamda bildirilir. Tebliğ m.5'teki başvuru tarihi kuralı nedeniyle gönderme anı ile ulaşma veya tebliğ kaydını birbirine karıştırmayın.

Gelen cevabı, numaraladığınız her taleple eşleştirin. Kişisel veriye ilişkin bilgi verildi mi? Düzeltme talebi hakkında ne denildi? İtirazın gerekçesi karşılandı mı? Yalnızca “incelendi” ifadesinin bulunmasını bütün soruların cevaplandığı kanıtı saymayın. Cevabın yetersizliğine ilişkin değerlendirmenizi somut eksiklerle kurun; istediğiniz sonuç çıkmadığı için kendiliğinden hukuka aykırılık ilan etmeyin.

Kanun m.14, ret, yetersiz cevap veya süresinde cevap verilmemesi hâllerinde Kurula şikâyeti düzenler. Cevabı öğrenmeden itibaren otuz ve her hâlde başvurudan itibaren altmış günlük sınırlar birlikte yer alır; veri sorumlusuna başvuru tüketilmeden şikâyet edilemez. Bu genel hükümden somut dosyanız için otomatik son gün üretmeyin; kayıtları ve uygulanabilirliği ayrıca değerlendirin.

Son kontrolde hangi belgeler yan yana durmalı?

Göndermeden önce sonuç bildirimi, kişisel veriyle bağlantı kuran açıklama, talep listesi ve ekler birbirini desteklemelidir. Elinizde olmayan teknik bilgiyi başvuruda varmış gibi sunan ifadeleri çıkarın. Gönderimden sonra ise başvurunun son nüshası, ulaşma kaydı, gelen cevap ve cevapta açık kalan sorular aynı çalışma dosyasında bulunmalıdır.

• Bilinen olguları, şüpheleri ve bilgi taleplerini ayrı işaretleyin.
• İtirazı düzeltme veya silme talebiyle eşitlemeyin.
• Başvuru ve cevap tarihlerinin dayanağını koruyun.
• Somut sonucun değiştiğini ancak yeni kayıtla doğrulayın.

Prolex AI'ın araştırma ve doküman analizi özelliklerini incelerken de aynı kaynak kontrolünü uygulayın. Bir taslak, hak arama sürecindeki gerçek başvurunun, cevabın veya yetkili değerlendirmesinin yerine geçmez. İnceleme notunda cevaplanmamış her soru için hangi ek kaydın beklendiğini açıkça belirtin. Dosya paylaşımından önce KVKK kontrol listesini ayrıca gözden geçirebilirsiniz.