Hukuk ai içtihat arama: karar listesi nasıl daraltılır?

Kısa yanıt: Hukuk ai içtihat arama sürecinde yapay zekâ en çok ön elemede işe yarar: uzun bir karar listesini sorunla ilgili olanlara indirmek, kararları özetlemek ve hangi gerekçeye dayandıklarını gruplamak. Türkiye Barolar Birliği'nin (TBB) 2026 tarihli rehberi "içtihat ön elemesi"ni sınırlı ve kontrollü kullanım sayar; yani veri maskeleme, onaylı araç, insan denetimi, kayıt ve ikinci göz şartıyla yapılabilir. Seçilen her kararın esas/karar numarası, tarihi, dairesi ve sonucu ise resmî karar arama hizmetlerinden doğrulanmadan kullanılmaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

İçtihat ön elemesi tam olarak ne demek?

İçtihat araştırmasının iki aşaması vardır: bulmak ve seçmek. Resmî karar veri tabanlarında bir anahtar kelimeyle arama yapıldığında yüzlerce sonuç gelebilir. Ön eleme, bu listeyi somut olayla ilgisi en yüksek birkaç karara indirme işidir. Asıl hukuki değerlendirme, yani hangi kararın dilekçede veya görüşte kullanılacağı, bu aşamadan sonra gelir.

TBB rehberi yapay zekâ kullanımını dört gruba ayırır: serbest yardımcı kullanım, sınırlı ve kontrollü kullanım, özel güvenceye bağlı kullanım ve yasak kullanım şekilleri. İçtihat ön elemesi ikinci gruptadır; dilekçe ilk iskeleti, anonimleştirilmiş belge özeti ve sözleşme karşılaştırmasıyla aynı yerde durur. Rehberin bu grup için saydığı asgari güvenceler şunlardır: veri maskeleme, onaylı araç, insan denetimi, kayıt, ikinci göz incelemesi ve gerekirse müvekkil bilgilendirmesi.

Bu ayrım önemlidir, çünkü "hukuk ai" araçlarından beklenen şey çoğu zaman tam olarak budur: hızlı bir karar listesi. Konunun genel çerçevesi için hukuk ai ve hukuk yapay zeka rehberi sayfasına bakabilirsiniz.

Yapay zekâ ön elemede neyi iyi yapar, neyi yapamaz?

İş	Yapay zekânın katkısı	Kimin kararı?
Uzun sonuç listesini konuya göre gruplamak	Hızlı ve sistemli	Gruplamanın doğruluğu avukatça kontrol edilir
Her kararın kısa özetini çıkarmak	Okuma süresini kısaltır	Özet, karar metniyle karşılaştırılır
Kararın hangi gerekçeye dayandığını işaretlemek	İlk eleme için yararlı	Gerekçenin somut olaya uyumu avukatın değerlendirmesidir
"Benzer olay" önermek	Arama terimlerini genişletir	Olay benzerliği TBB'ye göre bağımsız kaynaktan doğrulanır
Künye (esas/karar no, tarih, daire) vermek	Güvenilmez olabilir	Resmî kaynaktan birebir teyit şarttır
Kararın hâlâ yerleşik içtihat olup olmadığını söylemek	Tek başına yetersiz	Daha yeni kararlar ve içtihat değişikliği avukatça araştırılır

TBB rehberi, halüsinasyonu "yapay zekânın gerçekte bulunmayan mevzuat, içtihat, kaynak, olay veya hukuki sonucu doğruymuş gibi üretmesi" olarak tanımlar. Rehbere göre halüsinasyon, onaylama yanlılığı ve otomasyon yanlılığı yapay zekâ kullanımının olağan riskleridir ve avukat, aracın kendinden emin üslubunu doğruluk göstergesi olarak kabul edemez.

Onaylama yanlılığı içtihat aramasında özellikle tehlikelidir: Araca "şu görüşü destekleyen kararları bul" dediğinizde, aleyhe kararları göstermeyebilir veya lehe olmayan bir kararı lehe gibi özetleyebilir. Bu yüzden ön elemede tarafsız soru sorulmalıdır: "Bu hukuki soruda hangi yönde kararlar var?"

Resmî karar arama hizmetlerinde listeyi daraltmak

Yapay zekâ ne önerirse önersin, kararın kendisi resmî bir kaynaktan okunmalıdır. Türkiye'de kamuya açık başlıca karar arama hizmetleri ve bu çalışmada incelediğimiz arama alanları şöyledir:

• Yargıtay: Yargıtay'ın resmî sitesi, ana sayfasından "Karar Arama", "Emsal Karar Arama" ve "Yargıtay İçtihat Merkezi" hizmetlerine bağlantı verir. Yapay zekânın önerdiği bir Yargıtay kararını bu hizmetlerden açarak doğrulayın.
• Danıştay Karar Arama: Kelime araması üç biçimde yapılabilir: kelimelerin tümünün birlikte bulunduğu, herhangi birinin bulunduğu ve belirli kelimelerin bulunmadığı metinler. Detaylı aramada daire veya kurul (İçtihatları Birleştirme Kurulu, İdare ve Vergi Dava Daireleri Kurulları, numaralı daireler), esas ve karar numarası, tarih aralığı ve ilgili mevzuat üzerinden arama (mevzuat numarası, adı ve madde) seçilebilir; sonuçlar esas no, karar no veya karar tarihine göre sıralanabilir.
• UYAP Emsal Karar Arama: Adalet Bakanlığı'nın hizmetinde aranacak kelime yanında birim (bölge adliye mahkemesi hukuk daireleri ve hukuk mahkemeleri), esas ve karar numarası, tarih aralığı ve sıralama alanları bulunur.

Bu alanlar ön elemenin en güvenilir aracıdır. Örneğin Danıştay'da "ilgili mevzuat" alanına kanun numarasını ve madde numarasını girmek, yalnızca o maddeyi uygulayan kararları getirir. Arama yöntemlerinin genel mantığı için Google'da hukuki bilgi arama yazısına da bakabilirsiniz.

Adım adım: yapay zekâ destekli içtihat ön elemesi

1. Hukuki soruyu yazın, olayı değil. "Müvekkilim X şirketiyle şu tarihte..." yerine "kira sözleşmesinde kiracının temerrüdü nedeniyle tahliye için ihtarın içeriği ne olmalı?" gibi soyut bir soru kurun. TBB rehberine göre anonimleştirme yalnızca isim silmek değildir; tarih, yer, tutar, şirket unvanı ve benzersiz vakıalar da ayırt edici olabilir.
2. Yapay zekâdan arama terimi isteyin, karar değil. İlk adımda aracın işi, resmî veri tabanında kullanacağınız anahtar kelimeleri, eş anlamlıları ve ilgili kanun maddelerini önermektir.
3. Resmî hizmette arayın. Önerilen terimleri ve madde numaralarını Danıştay, UYAP Emsal veya Yargıtay'ın karar arama hizmetlerinde kullanın; daire, tarih aralığı ve mevzuat filtresiyle listeyi daraltın.
4. Listeyi gruplatın. Resmî kaynaktan aldığınız ve kamuya açık karar metinlerini araca vererek gerekçelerine göre gruplatabilir, kısa özet isteyebilirsiniz. Müvekkil dosyasına ait belge eklemeyin.
5. Her özeti metinle karşılaştırın. Özetin kararın sonucu ve gerekçesiyle örtüştüğünü kontrol edin. Örtüşmüyorsa özeti atın.
6. Künyeyi doğrulayın. TBB'nin doğrulama tablosu içtihat için esas/karar numarası, tarih, daire/kurul, karar sonucu ve olay benzerliğinin bağımsız kaynaktan doğrulanmasını ister.
7. Kayıt tutun. TBB rehberi kritik kullanımların amacının, aracın, tarihinin ve doğrulama sonucunun dosyada kayıt altına alınmasını önerir.

Atıf doğrulamasının ayrıntılı kontrol listesi için ChatGPT ile hukuk araştırmasında atıf doğrulama yazısına, araştırmanın tamamı için yapay zekâ ile hukuki araştırma adım adım yazısına bakabilirsiniz.

Örnek gösterim: tarafsız ön eleme istemi

Aşağıdaki istem uydurma bir örnektir ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

"Aşağıda Danıştay karar arama hizmetinden aldığım 12 kararın tam metni var. Her karar için: (1) karar sonucunu tek cümleyle yaz, (2) gerekçede hangi kanun maddesine dayanıldığını yaz, (3) kararları 'iptal' ve 'ret' olarak iki gruba ayır. Metinde olmayan bilgi ekleme; emin olmadığın yeri 'metinde yok' diye belirt."

Bu istemde üç şey bilinçlidir: kararlar araca dışarıdan, resmî kaynaktan verilir; araçtan künye üretmesi istenmez; ve aleyhe kararlar da istenir. Böylece hem halüsinasyon hem onaylama yanlılığı riski azalır.

Kaçınılması gereken üç hata

Künyesi doğrulanmamış kararı kullanmak. TBB rehberine göre uydurma içtihat üretilmesi veya bilerek kullanılması hukuki ve mesleki sorumluluk doğurabilir; yapay zekânın ürettiği içtihat resmî ve güvenilir kaynaklardan teyit edilmeden yargı mercilerine sunulmamalıdır. Rehberin 7. bölümü, uydurma içtihat veya atıf sunulmasının somut olaya göre mesleki özen yükümlülüğünün ağır ihlali sayılabileceğini belirtir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 34. maddesi de avukatların görevlerini özen ve doğruluk içinde yerine getirmesini ister.

Dosya evrakını araca aktarmak. Rehberin yasak kullanımlar listesine göre UYAP, mahkeme kararları, icra dosyaları veya diğer dosya içerikleri yetkisiz biçimde ve anonimleştirme yapılmadan hukuk teknolojisi sistemlerine veya yapay zekâ araçlarına aktarılmamalıdır. Ön elemede kamuya açık karar metinleriyle çalışmak, müvekkil dosyasını yüklemekten farklıdır.

Hâkim profili çıkarmak. Rehber, yargı mensuplarının kimlik verileri kullanılarak kararlarının profillenmesini, kıyaslanmasını, puanlanmasını veya belirli bir dosyada verecekleri kararın öngörülmeye çalışılmasını sakıncalı sayar. İçtihat araması kişiye değil, hukuki soruya yönelmelidir.

Bu üç hata, yapay zekânın genel riskleriyle birlikte hukukta yapay zekâ riskleri ve yasak kullanımlar yazısında ayrıntılı olarak ele alınıyor.

Sonuç

Yapay zekâ içtihat aramasında en çok, kalabalık bir listeyi okunabilir hâle getirerek zaman kazandırır. Ama kararın kendisini bulmak ve doğrulamak resmî kaynakların işidir; kararın dosyaya uygun olup olmadığına karar vermek de avukatın. İyi bir akışta yapay zekâ terimleri önerir ve listeyi gruplar, resmî hizmet kararı verir, avukat seçer ve kaydeder. Prolex AI'ın içtihat ve mevzuat araştırması özelliklerini özellikler bölümünde inceleyebilirsiniz; hangi aracı kullanırsanız kullanın, künye doğrulaması atlanmamalıdır.