Yapay zeka dava kronolojisi: çelişen tarihler nasıl ayrılır?

Kısa yanıt: Yapay zeka dava kronolojisi hazırlanırken çelişen tarihler arasından otomatik olarak doğru tarih seçilmemelidir. Önce her tarihin hangi belgeye, hangi olaya ve hangi tarih türüne ait olduğu ayrılmalı; aynı olaya ilişkin farklar açık inceleme sorusu olarak korunmalıdır. TBB rehberinin vakıa doğrulaması yaklaşımı, üretilen tarihlerin dosyayla karşılaştırılmasını gerektirir; yardımcı çizelge hukuki ispat değerlendirmesinin yerine geçmez.

Bu metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye değildir; somut dosyada güncel kaynaklar ve hukukçu değerlendirmesi esas alınmalıdır.

Yapay zeka dava kronolojisi hangi soruyu cevaplar?

Kronoloji, yalnızca tarihleri küçükten büyüğe sıralayan liste değildir. Yararlı bir çalışma çizelgesi, belirli olayın hangi kaynakta hangi zaman bilgisiyle anlatıldığını gösterir. Aynı dosyada düzenleme tarihi, gönderim tarihi ve olay tarihi yan yana bulunabilir. Bunları tek sütuna taşıyan bir özet, metinde olmayan bir zaman sırası oluşturabilir. Önce tarihin anlamını, sonra sıralamadaki yerini incelemek bu riski görünür kılar.

Buradaki amaç, okunaklı iki belgedeki tarihlerin karşılaştırılmasıdır. Harf veya rakamın taramadan yanlış aktarılması ayrı bir sorundur; bunun için taranmış dava evrakında OCR kontrolü yapılmalıdır. Belgenin tümünü özetlemek istiyorsanız dava dosyası özeti rehberindeki belge–olgu eşleştirmesi başlangıç sağlar. Bu yazı ise özet tamamlandığında hâlâ farklı görünen zaman bilgilerini nasıl koruyacağınızı açıklar.

Hukuki dayanak ile çalışma yöntemini ayırın

HMK m.29, tarafların davanın dayanağı vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun yapmasını öngörür. M.194, dayanılan vakıaların somutlaştırılmasını ve hangi delilin hangi vakıa için gösterildiğinin açıklanmasını düzenler. M.190 ise ispat yükü için genel çerçeveyi ve istisnalarını içerir. Bu hükümler bir yapay zekâ kronoloji şablonu zorunlu kılmaz; aşağıdaki çizelge editoryal bir inceleme önerisidir.

TBB rehberinin 6. bölümü, yapay zekânın eklediği tarih ve diğer vakıa unsurlarının dosya içeriğiyle karşılaştırılmasını ister. Dolayısıyla düzenli görünen bir tabloyu doğrulanmış olay zinciri olarak kabul etmek uygun bir kontrol yöntemi değildir. Kaynakla uyuşmayan satır düzeltilmeli, kaynakların kendi arasındaki fark ise sessizce giderilmemelidir. Avukatlık Kanunu m.34'teki özen ve doğruluk yükümlülüğü de değerlendirmede dikkate alınmalıdır.

Önce tarih türlerini ayrı alanlara yazın

Aşağıdaki tablo resmî form değildir. Büro içinde karşılaştırma yapmayı kolaylaştıran önerilen alanları gösterir. Her alanın mutlaka dolu olması gerekmez; belgenin açıklamadığı bilgi için boşluk veya belirsizlik kaydı daha anlamlıdır.

Alan	İnceleme sorusu	Kaydedilecek bilgi
Kaynak	Tarih nerede görülüyor?	Belge etiketi, sayfa ve paragraf
Tarih türü	Düzenleme mi, olay mı, gönderim mi?	Metindeki anlamıyla tür
Olay	Hangi davranış veya işlem anlatılıyor?	Kaynakla sınırlı kısa tanım
Aktaran	Tarihi kim ileri sürüyor?	Belgeyi düzenleyen veya beyan sahibi rolü
Fark	Aynı olaya ilişkin başka tarih var mı?	İlgili satır ve açık soru
Kontrol	Karşılaştırmayı kim yaptı?	İnceleme durumu ve not

Dosyanın bilgisayara indirildiği anı olay tarihiyle birleştirmeyin. Aynı şekilde bir belgenin başlığındaki tarih, içindeki bütün anlatımların aynı gün gerçekleştiğini göstermez. Böyle bir eşitleme ancak kaynak içeriği bunu destekliyorsa değerlendirmeye alınmalıdır. Belge üzerinde görünmeyen zaman bilgisini dosya adından tamamlamak yerine ayrı bir araştırma sorusu açın.

Kurgusal örnek: iki farklı gün gerçekten çelişiyor mu?

Örnek gösterim: Tamamen kurgusal bir çalışma paketinde Belge A teslimi 8 Nisan olarak anlatırken Belge B, 10 Nisan tarihli başlığın altında aynı teslimden söz ediyor. İlk soru, ikinci belgenin başlık tarihinin teslimi mi yoksa yazının hazırlanmasını mı gösterdiğidir. Metin bunu açıklamıyorsa iki tarihten birini hatalı saymak için yeterli bilgi yoktur. Bu örnekte gerçek kişi, dosya veya karar bulunmaz.

Önerilen kayıt şöyledir: A satırına teslim iddiası ve ilgili paragraf, B satırına düzenleme tarihi ve teslimi anlatan bölüm yazılır. Ardından “B belgesinde teslim günü ayrıca belirtilmiş mi?” sorusu açılır. B de açıkça teslimi farklı güne bağlıyorsa bu kez gerçek bir anlatım farkı kaydedilir. Sıralamanın temiz görünmesi için iki satırı birleştirmek, incelemenin asıl bulgusunu kaybettirir.

Çalışma notu, taraflardan birinin anlatımını üstün saymamalıdır. “A belgesinde böyle belirtiliyor” ile “teslim bu tarihte oldu” farklı cümlelerdir. İlki kaynak bildirir, ikincisi olay hakkında sonuç üretir. Yardımcı sistemden ilk tür cümleyi istemek, hukukçunun ikinci cümleye geçmeden önce hangi dayanakları incelemesi gerektiğini görünür tutar. Farkı açıklayabilecek yeni belge henüz yoksa sonuç alanı açık kalır.

İstem metnini belirsizliği koruyacak şekilde kurun

Gerçek dosya yüklemeden önce araç ve veri kontrolleri yapılmalıdır. Avukatlık Kanunu m.36 sır saklama yükümlülüğünü düzenler; TBB rehberinin 5. bölümü de veri girişi öncesi güvenceleri ele alır. Kontroller tamamlanmadığında kurgusal metinle çalışın. Aşağıdaki istem bir yazılım özelliği veya hukuken yeterli güvence vaadi değildir; yalnızca çıktı sınırını tarif eden örnektir:

Örnek gösterim: Her tarihi belge etiketi ve paragrafıyla ayrı yaz. Düzenleme, olay ve gönderim tarihlerini karıştırma. Kaynağın söylemediği günü tamamlama. Aynı olay için farklı günler varsa ikisini koru ve açık inceleme sorusu ekle. Hangi belgenin doğru olduğuna veya ispat gücüne karar verme.

İstemden sonra ilk kontrolü sıralama üzerinden yapmayın. Önce tarihlerin kaynakta bulunduğunu ve anlamlarının doğru taşındığını doğrulayın. Ardından aynı olayın farklı ifadelerle iki kez listelenip listelenmediğini inceleyin. Bir tarih çıkarıldıysa neden çıkarıldığını not edin. Kaynaklarda bulunmayan bağlantı cümleleri, kronolojiyi akıcılaştırsa bile dosyanın parçası olarak sunulmamalıdır.

Kontrolü teslim edilebilir bir kayda dönüştürün

Önerilen uygulama sırası aşağıdadır. Bu sıra süre hesabı, delil kabulü veya mahkemeye sunum için tek başına yeterli bir hukuk değerlendirmesi değildir; karşılaştırma çalışmasının tamamlanıp tamamlanmadığını görmeye yarar.

1. İncelenecek belge kümesini ve dışarıda kalan ekleri listeleyin.
2. Belgelerdeki her tarihi sayfa veya paragraf konumuyla çıkarın.
3. Tarihleri önce türlerine, sonra ilgili olaylara bağlayın.
4. Aynı olaya bağlanan farklı tarihleri karşılıklı kontrol edin.
5. Açıklanan farkı gerekçesiyle kapatın; açıklanamayanı açık bırakın.
6. Hukuki sonuç ve ispat değerlendirmesini ayrı hukukçu notunda yapın.
7. Son tabloyu kaynaklarla tekrar karşılaştırıp teslim durumunu yazın.

İncelemeyi devralan kişiye yalnız son tabloyu vermeyin. Hangi belgelerin görüldüğü, hangi ekin eksik olduğu ve hangi sorunun yanıtsız kaldığı da aktarılmalıdır. Kaynak dosyanın yeni sürümü gelirse önce eski satırların hangi bölümden üretildiğini belirleyin; yeni belgeyi eski tablonun üzerine açıklamasız yapıştırmayın. Değişen satırları işaretlemek, başka bir inceleyenin kontrolü tekrar etmesini kolaylaştırır. Bu yöntem tarihin doğruluğunu garanti etmez; kontrolün izini korur.

Eksik belgeyi tarih tahminine çevirmeyin

Bir yazının ekinden söz edilmesi, o ekin gerçekten incelendiği anlamına gelmez. Çalışma paketinde bulunmayan bir teslim kaydı için “dosyada yok” ifadesi de dikkatle kullanılmalıdır: inceleyenin elindeki pakette yok olması, bütün yargılama dosyasında bulunmadığını göstermez. Kapsamı “bu çalışma paketinde görülmedi” şeklinde kaydetmek, sonraki kontrolün yanlış bir varsayımdan başlamasını önler.

Tarih farkını kapatmak için gereken ek geldiğinde önce hangi soruya cevap verdiğini yazın. Yeni kaynak yalnızca gönderimi doğruluyorsa teslim olayını da doğruladığı sonucuna geçmeyin. Kaynak konumu, tarih türü ve ilgili olay alanlarının birlikte güncellenmesi, tek hücreyi değiştirip açıklamayı eski bırakma hatasını azaltır. Önceki açıklamanın neden değiştiği teslim notunda görünür kalmalıdır.

Sonuç notunda neler bulunmalı?

Kapanış notunda doğrulanan tarihler, yalnızca bir tarafın beyanına dayanan tarihler ve çözülmemiş farklar ayrı ifadelerle gösterilmelidir. “Kronoloji tamamlandı” yerine incelemenin kapsamını yazın: görülen belgeler, açık sorular ve beklenen ekler. Belirsizliğin sürmesi çalışma başarısızlığı sayılmaz; kaynaksız kesinlik üretmektense soruyu görünür bırakmak sonraki incelemeye yardımcı olur.

Prolex AI'ın doküman analizi ve araştırma özelliklerini değerlendirirken de örnek çıktıda bu kaynak izlerinin korunup korunmadığını kontrol edebilirsiniz. Genel kullanım çerçevesi hukuk yapay zeka konu merkezinde bulunur. Üründen bağımsız kabul ölçütünüz, güzel sıralanmış tarihlerden önce her satırın nereden geldiğini görebilmektir.