Yapay zekaya hukuki soru sormak: vatandaş için sınırlar

Kısa yanıt: Yapay zekaya hukuki soru sormak, hukuk kavramlarını öğrenmek ve araştırılacak soruları belirlemek için başlangıç olabilir; alınan cevap kişisel hukuki görüşün veya avukatın yerini tutmaz. Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesi avukatlara ait işleri ve kişinin kendi davasını takip edebilmesine ilişkin hükmü ayrı düzenler. Bu nedenle genel bilgi edinmek ile başkası adına hukuki hizmet sunmak aynı kabul edilmemelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye değildir.

Yapay zekaya hukuki soru sormak neye yardımcı olabilir?

Bir belgede geçen kavramı anlamak, araştırmayı hangi başlıklara ayıracağınızı öğrenmek veya bir avukata soracağınız soruları düzenlemek farklı başlangıç görevleridir. Bunların hiçbiri, tek başına dosyanız için doğru hukuki sonucun bulunduğunu göstermez. Buradaki amaç yapay zekâdan karar aldırmak değil, öğrenme sürecini daha açık sorulara bölmektir.

KVKK'nın üretken yapay zekâ rehberi, modellerin tutarlı görünen fakat yanlış içerik üretebileceğini açıklar. Verilen örneklerden biri, içtihat araştıran avukatın gerçekte bulunmayan karar veya alıntıyla karşılaşmasıdır. Dolayısıyla cevapta hukuki terimlerin ve madde numaralarının bulunması, bunların gerçekten doğru olduğu anlamına gelmez.

Bu yazı vatandaşın ilk bilgi arayışına odaklanır. Araştırma çıktısındaki atıfları denetlemek için hukuk chatgpt rehberine, kullanım türlerinin genel çerçevesi için hukuk yapay zeka konu merkezine geçebilirsiniz. Bu bağlantılardaki yöntemler de kişisel dosyanız hakkında nihai hukuki değerlendirme sunmaz.

Genel bilgi ile hukuki danışmanlık arasındaki ayrım

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesi, kanun işleri ve hukuki meselelerde mütalaa vermeyi, hakları yargı organları önünde dava ve savunmayı, adli işleri takip etmeyi ve bu işlere ait evrakı düzenlemeyi baroda yazılı avukatlara ait işler olarak düzenler. Aynı maddede kişinin kendi davasını takip edebilmesine ilişkin ayrı bir hüküm de vardır.

TBB'nin yapay zekâ rehberindeki yasak kullanım 2.5 ve 4.4, yapay zekânın avukatlık tekelini aşan bağımsız danışman veya temsilci gibi sunulmasına karşıdır. Bu rehber avukatlık mesleğine yönelik bir çerçevedir; vatandaşın her genel sorusunu yasaklayan ayrı bir hüküm olarak okunmamalıdır. Metnin kapsamı ile Kanun'un düzenlediği işler birbirine karıştırılmamalıdır.

Pratik ayrım için sorduğunuz soruyu inceleyin: “Bu terim ne demek?” bilgi arayışıdır. “Bu belgelerle hangi işlemi hangi gün yapmalıyım?” ise somut olay, belge ve süre değerlendirmesi gerektirir. Bu iki soru türünü ayırmak, buradaki kaynaklardan türetilen editoryal bir güvenli araştırma önerisidir; her uyuşmazlığın hukuki niteliğini kendiliğinden belirlemez.

Kendi dava evrakımı hazırlayabilir miyim?

35. madde, dava açmaya yeteneği olan herkesin kendi davasına ait evrakı düzenleyebileceğini, davasını bizzat açabileceğini ve işini takip edebileceğini söyler. Ancak aynı madde usul kanunları ve diğer kanun hükümlerini saklı tutar. Bu nedenle bu hükümden, her işlemde hiçbir koşul veya özel düzenleme bulunmadığı sonucu çıkarılamaz.

Buradaki izin, bir modelin ürettiği dilekçenin doğru veya yeterli olduğuna dair güvence değildir. Araç gerekli bir unsuru atlamış, yanlış bir merci yazmış veya olayınıza uymayan bir düzenlemeyi önermiş olabilir. TBB rehberinin doğrulama ilkesi avukatlara yöneliktir; vatandaş açısından da bu uyarı, çıktının neden kontrolsüz kullanılmaması gerektiğini anlamaya yardımcı olur.

Taslağı hazır belge gibi sunmak yerine hangi bölümlerin ne işe yaradığını öğrenmeye odaklanabilirsiniz. Dilekçe taslağının sınırları yazısında bu fark ayrıca ele alınır. Somut başvuruya karar vermeden önce özel usul, süre ve belge koşullarını yetkili hukukçuyla değerlendirmek güvenli araştırma yaklaşımıdır.

Soruyu gerçek kişi bilgisi vermeden kurun

6698 sayılı Kanun'un 3. maddesi, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgiyi kişisel veri olarak tanımlar. Adı silinmiş bir anlatımda işyeri, yer, tarih ve özel olay ayrıntıları birlikte kişinin belirlenmesini sağlayabilir. Aynı maddedeki anonim hâle getirme tanımı, başka verilerle eşleştirilse bile kişinin ilişkilendirilememesini esas alır.

Bu nedenle genel araştırmaya kimlik, adres, sağlık belgesi veya başkasına ait yazışmayı yükleyerek başlamayın. Belgenin yalnızca bir bölümünü sormak da o bölümde kişisel veri bulunmadığını garanti etmez. Önce kavramsal soruyu kurun; dosyayı paylaşma ihtiyacının gerçekten bulunup bulunmadığını ayrı değerlendirin.

Örnek gösterim olarak şöyle bir soru sorulabilir: “Tamamen kurgusal bir kira ilişkisi örneğinde, araştırmaya başlamadan önce hangi belge türlerini ayırmak gerekir? Kişisel bir sonuç veya süre hesabı verme; yalnızca araştırma sorularını listele.” Bu bir işlem önerisi veya hukuki değerlendirme değildir. Gerçek sözleşmenin içeriği hakkında iddia taşımayan bir öğrenme görevidir.

Cevabı üç parçaya ayırarak okuyun

Akıcı bir cevabı tek bir sonuç olarak kabul etmek yerine kavram, kaynak ve önerilen eylem başlıklarına ayırabilirsiniz. Aşağıdaki tablo bu okuma için editoryal bir kontrol aracıdır; resmî bir hukuki yeterlilik testi değildir.

Cevaptaki bölüm	Kontrol sorusu	Güvenli sonraki adım
Kavram açıklaması	Hangi terimi öğreniyorum?	Tanımı resmî metinle karşılaştırın
Kanun veya karar atfı	Kaynak gerçekten var mı?	Resmî kaynağı açıp okuyun
Olay yorumu	Model hangi bilgiyi varsaymış?	Varsayımı gerçek bilgi gibi kullanmayın
İşlem veya süre önerisi	Somut belge görülmeden sonuç verilmiş mi?	Yetkili hukukçunun incelemesine başvurun

Kaynak bağlantısı açılmıyorsa modelden aynı cevabı farklı üslupla istemek doğrulamayı tamamlamaz. Verilen dayanak bulunamadı diye hemen belirli bir hukuki sonucun yanlış olduğu da söylenemez; yalnızca o cevabın dayanağı doğrulanmamıştır. Araştırma notunda bu farkı koruyun.

Aynı şekilde bir madde gerçekten bulunsa bile modelin yorumunun olayınıza uyduğu kesinleşmez. Belgenin kapsamı, istisnalar ve özel düzenlemeler ayrıca değerlendirilebilir. Bu yazıda belirli bir uyuşmazlık çözülmediği için herhangi bir maddeyi kişisel sonuca bağlamıyoruz; okuyucunun doğrulama sorularını görünür kılıyoruz.

Hangi cevaplarda durup uzman incelemesi istemelisiniz?

KVKK rehberindeki halüsinasyon açıklaması, kesin ve ikna edici anlatımın neden yeterli olmadığını gösterir. TBB rehberi de garantili sonuç ve kesin kazanma biçimindeki sunumları sakıncalı bulur. Bir araç “kesin kazanırsınız” dediğinde bunu başarı kanıtı veya hukuki görüş olarak değerlendirmeyin.

Editoryal bir kontrol listesi olarak şu işaretlerde durabilirsiniz: görülmemiş belge hakkında kesin yorum, kaynaksız karar numarası, eksik tarihle süre hesabı, kişisel verileri gereksiz isteme veya karşı ihtimalleri hiç ele almayan bir anlatım. Bu işaretlerin görülmemesi de cevabın doğru olduğunu kanıtlamaz. Ama görülmeleri, kontrolsüz işlem yapılmaması için açık bir uyarı oluşturur.

Özellikle işlem yapma aşamasına geldiğinizde sorunuz değişmiştir: artık kavram öğrenmiyor, haklarınızı etkileyebilecek bir karar arıyorsunuzdur. Bu aşamayı bir sohbetin devamı gibi ele almak yerine asıl belgelerle yetkili hukukçu incelemesine taşıyın. Burada hiçbir başvuru süresi, dava yolu veya sonuç garantisi verilmiyor.

Avukat görüşmesine nasıl hazırlanabilirsiniz?

Yapay zekâyı dosya hakkında hüküm vermek yerine görüşme sorularını düzenlemek için kullanmayı düşünebilirsiniz. Önerilen hazırlık; olayları kendi notunuzda sıraya koymak, elinizde hangi belgelerin bulunduğunu işaretlemek ve neyi bilmediğinizi ayrı listelemektir. Gerçek kişisel bilgileri dış araca vermeden genel bir soru listesi oluşturmak bu amaç için yeterli olabilir.

Görüşmede cevap beklediğiniz noktaları “hangi belge gerekli?”, “hangi tarih ayrıca incelenmeli?” ve “hangi seçeneklerin koşulları var?” biçiminde ayırın. Bunlar kişisel hukuki sonuç değil, uzman incelemesini kolaylaştırmaya yönelik hazırlık sorularıdır. Modelin daha önce verdiği cevabı hukukçuya sunarsanız hangi kısmının doğrulanmadığını da belirtin.

Prolex AI'ın araştırma ve taslak özellikleri hukukçulara yönelik çalışma araçları olarak incelenebilir. Hiçbir araç, bu yazıda açıklanan genel bilgi ile kişisel hukuki değerlendirme ayrımını ortadan kaldırmaz. Yararlı başlangıç, daha çok kesin cevap almak değil; kaynakları, eksikleri ve yetkili inceleme gerektiren soruları açık biçimde belirlemektir.

Araştırma notunuzda okuduğunuz resmî sayfanın bağlantısını ve okuma tarihini tutmak da yararlı bir çalışma önerisidir. Bir cevabı daha sonra tekrar gördüğünüzde hangi metne dayanarak kontrol ettiğinizi böylece ayırabilirsiniz. Henüz okumadığınız kaynağı okumuş gibi işaretlemeyin; açılmayan bağlantıyı da doğrulanmış kabul etmeyin. Bir hukukçuya danışırken bu notlar, yapay zekânın ne söylediğinden çok hangi belirsizliklerin gerçekten çözülmediğini anlatmanıza yardımcı olabilir. Notun kendisi kişisel veri içeriyorsa onu gereksiz biçimde başkalarıyla paylaşmayın ve yeni bir sohbetin içine topluca yapıştırmayın.