ai for legal Türkçe mevzuat eşleştirme: terim kontrolü

Kısa yanıt: ai for legal Türkçe mevzuat eşleştirme çalışmasında İngilizce kelimeyi çevirmekle yetinmeyin: önce hukuk sistemini belirleyin, sonra terimin Türkçe resmî düzenlemedeki tanımını okuyun ve madde bağlantısını kaydedin. Yapay zekânın verdiği karşılık araştırma adayıdır; olayınıza uygulanacak hukuki sonucu tek başına belirlemez.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye değildir.

İngilizce bir makale, uluslararası sözleşme taslağı veya yabancı dilde araç açıklaması okurken tanıdık görünen kelimeler hızlı bir sonuca götürebilir. Oysa araştırma sorusu bazen kelimenin Türkçesi, bazen Türkiye'deki kurumun adı, bazen de başka bir hukuk sistemindeki düzenlemenin karşılığıdır. Bunları tek soruda toplamak, çeviri ile hukuki incelemeyi birbirine karıştırır. Aşağıdaki yöntem, özellikle kişisel veri terimleri üzerinden bu ayrımı görünür kılmak için hazırlanmıştır; bütün İngilizce hukuk kavramlarına aynı karşılığın verilebileceği iddiasını taşımaz.

ai for legal Türkçe mevzuat eşleştirme nereden başlar?

Çalışma notunun ilk satırına kaynak metnin dilini, araştırılan ülkeyi ve sorunun amacını yazın. Bir araç metnindeki İngilizce ifade Türkiye'deki veri işleme ilişkisini anlamak için inceleniyorsa, arama cümlesinde Türkiye ve ilgili kanun numarası bulunmalıdır. Başka bir ülkenin uygulamasını açıklayan bir yanıtı, yalnızca Türkçe yazıldığı için Türkiye hukukuna ait saymayın. Yanıtta hangi mevzuatın esas alındığını ayrıca sorun ve bağlantısını açın.

Türkiye Barolar Birliğinin rehberindeki bölüm 6; mevzuatın numarasını, yürürlüğünü, değişiklik tarihini ve uygulanabilirliğini resmî kaynaklardan kontrol etmeyi önerir. Buradaki çalışma sırası, bu denetimi dil değişimine uygulayan pratik bir öneridir. Hukuki terimin doğru çevrilmesi, olay bakımından uygulanabilirlik incelemesinin tamamlandığı anlamına gelmez. Araştırmanın genel çerçevesi için hukuk yapay zeka konu merkezindeki rehberleri kullanabilir, bu yazıyı yalnızca iki dil arasındaki terim ve kaynak eşleştirmesine ayırabilirsiniz.

KVKK örneği: kelimeyi değil tanımı eşleştirin

Kişisel Verileri Koruma Kurumunun İngilizce kanun sayfasında Article 3; data subject, data processor ve data controller ifadelerini tanımlar. Türkçe 6698 sayılı Kanunun 3. maddesiyle birlikte okunduğunda aşağıdaki eşleştirme kurulabilir. Tablo, bu iki resmî metindeki tanımlara dayanır; her İngilizce sözleşmenin aynı kapsamı benimsediği anlamına gelmez.

İngilizce ifade	Türkçe kanundaki karşılık	Karşılaştırılacak unsur
Data subject	İlgili kişi	Kişisel verisi işlenen gerçek kişi
Data processor	Veri işleyen	Veri sorumlusu adına ve onun verdiği yetkiyle işleme
Data controller	Veri sorumlusu	İşleme amaç ve vasıtalarını belirleme; sistemin kurulması ve yönetimi

Örneğin bir hizmet metninde yalnızca “processor” yazılmasıyla incelemeyi kapatmayın. Kelimenin geçtiği cümleyi ve metnin hangi düzenlemeye gönderme yaptığını kaydedin. Ardından Türkiye'de incelenen işleme faaliyetini ayrı bir satırda tarif edin. Buradan çıkarılacak rol sonucunu sözleşmedeki etikete dayanarak otomatik üretmeyin; Türkçe tanım ile somut işleyişin karşılaştırılması gerekir. Bu yazı herhangi bir sağlayıcının hangi rolde olduğunu belirlemez.

Çeviri uyarısı ve Türkçe kaynak nasıl kaydedilir?

Kurumun İngilizce kanun sayfası, Türkçe asıl metin ile çeviri arasında anlam farklılığı varsa Türkçe metnin uygulanacağını açıklar. Bu nedenle İngilizce sayfa terimi bulmaya yardımcı olsa da çalışma notundaki Türkçe hüküm bağlantısını ortadan kaldırmaz. Kullanılan maddeyi güncel Mevzuat Bilgi Sistemi metninden ayrıca açın. Sayfanın resmî olmasıyla metnin araştırılan tarihe uygun olması iki ayrı kontrol başlığıdır.

Notunuza en azından İngilizce sayfanın adresini, karşılaştırılan Türkçe düzenlemeyi, maddeyi ve kontrol tarihini ekleyin. Tanımın tamamını alıntılamak yerine, eşleştirmeyi hangi unsurun desteklediğini kendi cümlenizle belirtin. Anlam farkı gördüğünüz noktayı gizlemeyin; “inceleme bekliyor” satırı açın. Geçmiş bir olay için araştırma yapıyorsanız ayrıca mevzuat sürümü kontrolü gerekir; bugünkü çeviriyi geçmişteki bütün işlemlere taşımayın.

Yapay zekâya verilecek sınırlı görev

Araca “bu yabancı metni Türk hukukuna uyarla” gibi geniş bir görev vermek yerine küçük bir çıktı isteyin: terimleri ayırsın, önerdiği karşılıkları listelesin ve eksik kaynakları işaretlesin. Görev, doğrulanmış hukuki görüş üretmek değil, avukatın kontrol edeceği araştırma tablosunu hazırlamak olsun. Gerçek dosya veya kişisel veri olmadan aşağıdaki istem yapısı denenebilir.

Örnek gösterim — kurgusal çalışma istemi: “Araştırma Türkiye'deki kişisel veri kavramlarıyla sınırlıdır. Data subject, data processor ve data controller ifadeleri için önerilen Türkçe karşılığı ve 6698 sayılı Kanundaki tanım yerini tabloya yaz. Kaynağı bulamadığın satırı açık bırak. Başka ülke düzenlemesini Türk hükmü gibi sunma. Somut şirket veya kişi hakkında rol sonucu üretme.”

Bu istemin kendisi doğruluk garantisi vermez. Yanıtta bir madde bulunması, maddenin gerçekten o tanımı taşıdığını da kanıtlamaz. Bağlantıyı açıp maddeyi okuyun; terimin isim benzerliğini değil, tanım unsurlarını denetleyin. TBB bölüm 6'nın doğrulama yaklaşımı burada da geçerlidir. Doğrulanamayan karşılığı metne sessizce yerleştirmek yerine araştırma dışında bırakın veya açık soru olarak devredin.

İki aşamalı inceleme nasıl yapılır?

İlk aşamada yalnızca dil ve kaynak eşleştirmesini kontrol edin. İkinci aşamada doğrulanmış terimin incelenen olayla bağlantısını değerlendirin. Bu ayrım, aynı kelimenin farklı metinlerde farklı işlevle kullanılmasını fark etmeye yardımcı olur. Örneğin terim doğru bulunmuş olsa bile olay anlatımı yetersizse kişi veya kuruluşun rolü hakkında sonuç yazmayın. Eksik vakıayı çeviriyle tamamlamak, kelime incelemesinin sınırını aşar.

1. İngilizce terimi geçtiği cümleyle birlikte ayırın.
2. Kaynağın ülkesini ve düzenleme atfını kontrol edin.
3. Türkçe kanundaki tanım maddesini açın.
4. Tanımdaki unsurları önerilen çeviriyle karşılaştırın.
5. Farkı, eksikliği ve kontrol tarihini çalışma notuna yazın.
6. Somut olaya ilişkin değerlendirmeyi yetkili hukukçuya bırakın.

Kontrolü devralan kişinin yalnızca “çeviri uygun” ibaresini görmesi yeterli değildir. Hangi terimin hangi maddeyle eşleştiği ve hangi sorunun çözülmediği de görünmelidir. İki satır tamamlanmış, üçüncü satır belirsizse tabloyu topluca onaylamayın. Belirsiz satırın ayrı kalması, sonraki okuyucunun geçici karşılığı kesin hukuki sonuç sanmasını önler. Bu bir çalışma düzeni önerisidir; mevzuatta düzenlenmiş özel bir form değildir.

Sonraki okuyucu aynı eşleştirmeyi yeniden kurabilir mi?

Teslimden önce tabloyu hazırlamamış bir kişinin bağlantıları izleyerek aynı tanıma ulaşıp ulaşamayacağını kontrol edin. Kaynak adresi yalnızca kurumun ana sayfasıysa ilgili kanun sayfasını ve maddeyi ayrıca belirtin. Birden fazla İngilizce ifade aynı Türkçe kelimeyle çevrildiyse bunları tek satırda eritmeyin. Her ifadenin kendi bağlamını koruyun; incelemeyi devralan kişi hangi cümlenin değerlendirildiğini görebilsin. Çevirinin akıcılığı bu izlenebilirliğin yerine geçmez.

Örnek gösterimdeki üç terim için de aynı yöntemi uygulayın: önce İngilizce tanım yerini, sonra Türkçe karşılığın tanım yerini bulun; aradaki eşleştirmeyi açıklayan kısa notu ekleyin. Kaynakta okuduğunuz unsurla sizin yorumunuzu ayrı cümlelerde tutun. Yeni bir olay bilgisi geldiğinde hangi satırın yeniden inceleneceği böylece anlaşılır. Kapatılmamış bir soruyu yalnızca teslimi tamamlamak için kesin cevaba dönüştürmeyin; araştırmanın sınırını görünür bırakın.

Teslim notunda hangi sınırlar yazılmalı?

Teslim metnini “dil eşleştirmesi tamamlandı”, “Türkçe kaynak okundu” ve “olaya uygulama bekliyor” gibi ayrı alanlarla düzenleyebilirsiniz. Bu alanlar işin hangi kısmının yapıldığını anlatır; bir doğruluk puanı veya sertifika değildir. Kaynak açılmadıysa bunu açıkça yazın. Bir önceki çalışmadan kalan İngilizce terim tablosunu kullanırken tarihini kontrol edin; güncelliğini bu incelemede doğrulamadan yeni dosyanın kanıtı saymayın.

Kişisel veri aktarımı gibi ayrı bir mesele ortaya çıkarsa terim tablosundan otomatik izin sonucu çıkarmayın. Böyle bir araştırmayı kendi hüküm ve belgeleriyle yürütün. Aynı şekilde yabancı dilde bulunan bir paragrafı yalnızca akıcı çevrildiği için müvekkile nihai görüş olarak göndermeyin. Kaynak, kapsam ve uygulama soruları birbirinden ayrıldığında inceleme daha kolay devredilir ve eksik kısımlar daha açık görünür.

Araştırma izini düzenlemek için kaynak günlüğü rehberindeki alanları kullanabilirsiniz. Prolex AI'ın mevzuat araştırması ve doküman analizi özelliklerini incelerken de aynı standardı uygulayın: terimin önerilmesi ile hukuki karşılığının doğrulanmasını ayrı adımlar olarak tutun. Bu yazının amacı araç seçmek veya yabancı bir sistemi Türkiye hukukuna eşitlemek değil, iki dil arasında denetlenebilir bir araştırma notu hazırlamaktır.