ai hukuk araştırması kaynak günlüğü nasıl tutulur?

Kısa yanıt: ai hukuk araştırması kaynak günlüğü, bir dayanağın nereden geldiğini, hangi metnin okunduğunu ve neden kullanıldığını ya da elendiğini gösteren çalışma kaydıdır. Her aday için araştırma sorusunu, resmî bağlantıyı, erişim tarihini, kontrol edilen bölümü ve doğrulama sonucunu yazın; bulunamayan künyeleri doğrulanmış kaynaklardan ayırın. Böylece dosyayı devralan kişi yalnızca sonuç listesini değil, o sonuca nasıl ulaşıldığını da inceleyebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

ai hukuk araştırması kaynak günlüğü hangi sorunu çözer?

Araştırmayı bitiren kişi çoğu zaman hangi bağlantıya neden güvendiğini hatırlar. Aradan zaman geçtiğinde veya dosyayı başka biri aldığında bu bağlam kaybolabilir. Tarayıcı geçmişi kaynağın açıldığını gösterebilir; belirli bir paragrafın hangi önerme için kullanıldığını açıklamaz. Aynı şekilde bir sohbet çıktısı, o çıktıdaki kararın bağımsız olarak bulunup okunmuş olduğunu kanıtlamaz.

TBB'nin 2026 tarihli tavsiye rehberinin üçüncü bölümü kritik kullanımın kayda alınmasını, altıncı bölümü ise çıktının denetlenmesini ele alır. Buradaki günlük bu ilkeleri uygulanabilir bir not düzenine çeviren editoryal öneridir. Her araştırma için kanunla belirlenmiş tek bir tablo bulunduğu veya bu tabloyu doldurmanın mesleki sorumluluğu kaldırdığı ileri sürülmüyor. Avukatlık Kanunu'nun 34. maddesindeki özen yükümlülüğü ayrıca geçerlidir.

Araştırmanın başlangıç adımlarına ihtiyaç duyuyorsanız yapay zekâ ile hukuki araştırma yöntemine bakabilirsiniz. Bu rehberin odağı ise araştırmayı yeniden yapmak değil, yapılan çalışmanın daha sonra izlenebilmesidir.

Önce araştırma sorusunu sabitleyin

Günlüğün başına cevap aranan soruyu bir cümleyle yazın. Konu başlığı tek başına yeterli olmayabilir: aynı başlık altında farklı tarihlerdeki düzenlemeler veya farklı uyuşmazlık türleri araştırılıyor olabilir. Kapsam satırında hangi soruların incelendiğini ve hangilerinin bu çalışmaya alınmadığını belirtin. Yeni bir alt soru ortaya çıkarsa eski soruyu sessizce değiştirmek yerine ayrı kayıt açın.

Bu düzen, kaynağın doğru olup olmadığı ile belirli dosyada kullanılabilir olup olmadığı arasındaki ayrımı görünür kılar. Kaynak gerçek ve güncel olabilir; yine de araştırılan olayla ilgili olmayabilir. Günlükteki eleme kararı bu nedenle kaynağın tamamına ilişkin genel bir değer yargısı olmamalıdır. “Araştırılan usul sorununu ele almıyor” gibi sınırlı bir not daha açıklayıcıdır.

Soruyu yazarken dosyanın tamamını günlük başlığına taşımayın. Avukatlık Kanunu'nun 36. maddesi meslek sırasında öğrenilen hususların açığa vurulmasını yasaklar. Kayıt tutma amacı, çalışma dosyasındaki bütün bilgileri başka bir sisteme kopyalamak için kendiliğinden izin oluşturmaz.

Kullanılabilir bir kayıt tablosu

Aşağıdaki tablo örnek gösterimdir; resmî form, saklama süresi veya ürün özelliği tanımlamaz. Büro kendi işleyişine göre alanları daraltabilir ya da genişletebilir.

Alan	Yazılacak bilgi	Karışmasını önlediği durum
Soru ve alt soru	İncelenen önermenin kısa ifadesi	Farklı araştırmaların birleşmesi
Adayın kaynağı	Arama sonucu, sohbet önerisi veya önceki not	Önerinin doğrulama sanılması
Asıl metin	Resmî URL ve belgeyi tanımlayan bilgiler	Aynı adlı belgelerin karışması
Okunan bölüm	Madde, başlık veya paragraf konumu	Bağlantının tek başına kanıt sayılması
Kontrol zamanı	Metnin ne zaman incelendiği	Eski kontrolün yeni kontrol gibi görünmesi
Sonuç ve gerekçe	Kullanıldı, elendi veya açık kaldı	Belirsiz adayın kesinleşmesi
Taslaktaki karşılık	Dayanağın bağlandığı iddia veya bölüm	Kaynakla sonuç arasındaki bağın kopması

Her satırın uzun olması gerekmez. Kaynağı yeniden açacak kişinin nereden başlayacağını bulabilmesi önemlidir. Metnin yalnızca girişini okuduysanız bütün belge incelenmiş gibi bir ifade kullanmayın. Bir ek dosya açılamadıysa bu sınırı ayrıca belirtin.

Bulunan, elenen ve açık kalan dayanakları ayırın

Bulunan ve incelenen kaynak: Asıl metin okunmuş, araştırma sorusuyla ilişkisi değerlendirilmiştir. Günlükte hangi önermeyi desteklediği yazılıdır. “İncelendi” sonucu yine de her dosyada uygulanabilir olduğu anlamına gelmez; somut olaya ilişkin hukuki değerlendirme ayrıca yapılır.

Elenen kaynak: Metin incelenmiş fakat kullanılmama nedeni belirlenmiştir. Örneğin başka bir hukuki sorunu çözmesi, araştırılan zaman aralığına uymaması veya taslaktaki iddiayı desteklememesi not edilebilir. Eleme gerekçesi değiştiğinde önceki notun üzerine belirsiz bir işaret koymak yerine yeni değerlendirmeyi tarihleyin.

Açık aday: Bağlantı açılmamış, karar bulunamamış veya gerekli bölüm okunamamıştır. Bu aday doğrulanmış kaynak listesine alınmaz. Erişim sorunu, belgenin hiç var olmadığı sonucunu da tek başına doğurmaz. Yeniden araştırma gerekiyorsa hangi resmî kanalda neyin aranacağını not edin; hayalî bir karar numarası üretmeyin.

Mevzuat ve içtihat için farklı kontrol izleri kurun

TBB rehberinin doğrulama tablosu mevzuat ile içtihadı ayrı ele alır. Mevzuat notunda yalnızca madde numarası yazmak yerine yürürlük ve uygulanabilirlik incelemesinin sonucunu da belirtin. Değişiklik notunu okuduysanız ilgili tarihi kaydedin. Eski olaylara ilişkin değerlendirme yapılıyorsa bugün görülen metinle olay tarihinde uygulanacak metni birbirine karıştırmayın; hangi metni esas aldığınızı açıklayın.

Karar notunda künye kadar sonuç ve olay benzerliğinin kontrolü de önemlidir. Tam metindeki gerekçe ile yapay zekâ özetinin aynı şeyi söyleyip söylemediğini inceleyin. Bir kararın bulunduğu bilgisi, araç tarafından ona atfedilen bütün ifadelerin doğrulandığı anlamına gelmez. Bu ayrımın nasıl kurulacağını karar künyesi okuma rehberinde ayrıca ele aldık.

Sonuç cümlesinden kaynağa geri yürüyün

Günlüğü kapatmadan önce taslaktaki önemli iddiaları tek tek seçip karşılarındaki kayıt satırına dönün. Kaynakta açıkça bulunmayan bir yorum varsa bunu kendi hukuki değerlendirmeniz olarak ayırın. Kaynakta geçen olgu, modelin ürettiği çıkarım ve sizin vardığınız sonuç tek bir alıntı gibi sunulmamalıdır.

Birden fazla dayanak aynı cümleyi destekliyorsa her birinin katkısını kısa yazın. Biri kuralın metnini, diğeri uygulanmasına ilişkin değerlendirmeyi açıklıyor olabilir. Çelişen kaynakla karşılaşıldığında onu listeden sessizce çıkarmak yerine çelişkinin neden çözülemediğini veya hangi nedenle bir görüşün benimsendiğini belirtin. Böylece ikinci inceleyen kişi yalnızca lehe bulunan malzemeyi görmez.

Günlüğün kendisi de korunacak bir çalışma belgesidir

6698 sayılı Kanun'un 4. maddesi kişisel verilerin amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü işlenmesini öngörür. Araştırma izi oluşturmak için gerekmeyen kimlik bilgilerini tabloya taşımayın. Bir iç dosya referansı yeterliyse aynı satıra bütün olay anlatımını eklemek yerine belgenin büro içindeki konumunu gösterin. Bunun gerçekten yeterli olup olmadığını dosyanın bağlamıyla değerlendirin.

Kanun'un 12. maddesindeki veri güvenliği yükümlülükleri bakımından erişim düzeni de önemlidir. Ortak bir günlük dosyası açılması, herkesin bütün müvekkil bilgilerini görmesi gerektiği anlamına gelmez. Paylaşım kapsamını belirleyin; inceleme için hazırlanmış anonim özetle asıl belge bağlantısının erişim izinlerinin birbirinden farklı olabileceğini unutmayın.

Güncellenen sonuç için önceki izi koruyun

Bir kaynak yeniden okunduğunda önceki kontrol tarihini bugüne çevirmek yerine neyin yeniden incelendiğini yazın. Yeni inceleme yalnızca bağlantının açılmasıyla sınırlıysa bunu içerik doğrulaması olarak kaydetmeyin. İlgili paragraf değişmişse taslakta o paragrafa bağlı bütün cümleleri tekrar gözden geçirin. Değişen metnin hangi sonuçları etkilediği açık kaldığında dosya devrini tamamlanmış saymak yerine açık soruyu devralan kişiye gösterin.

Örneğin bir kaynak daha önce başka bir soruyla ilgili görülerek elenmiş olabilir. Araştırmanın kapsamı genişlediğinde aynı kaynağın yeniden aday olması tutarsızlık değildir. Yeni soruyu ve yeniden değerlendirme nedenini yazmanız yeterlidir. Böylece günlük geçmiş kararları saklayan fakat onları değişmez doğruya dönüştürmeyen bir çalışma belgesi olarak kalır.

Dosya devrinden önce kısa kabul kontrolü

1. Araştırma sorusu ve kapsamı açık mı?
2. Kullanılan her dayanağın okunmuş asıl metnine dönülebiliyor mu?
3. Erişim sorunu yaşayan adaylar açık olarak işaretli mi?
4. Elenen dayanakların kısa gerekçesi var mı?
5. Taslaktaki önemli cümleler ilgili kayıtla eşleşiyor mu?
6. Kaydı görecek kişiler ve iç dosya bağlantıları kontrol edildi mi?

Dosyayı devralan kişiden rastgele bir sonuç cümlesini seçip kaynağa dönmesini istemek pratik bir son kontroldür. Bağlantıyı bulsa bile hangi bölümün kullanıldığını anlayamıyorsa notu tamamlayın. Bu deneme bir resmî kabul standardı değildir; kaydın başka bir kişi tarafından okunabilirliğini ölçen büro içi bir çalışma önerisidir.

Araştırma araçlarını bu kayıt düzeniyle birlikte değerlendirmek için Prolex AI'ın araştırma özelliklerini inceleyebilirsiniz. Daha geniş çerçeve hukuk yapay zeka konu merkezinde yer alır. Hangi araç kullanılırsa kullanılsın günlük, cevabı doğrulanmış hale getiren otomatik bir mühür değil, insan incelemesini görünür kılan bir çalışma izidir.