ai hukuk araştırması faiz hesabı girdileri nasıl denetlenir?

Kısa yanıt: ai hukuk araştırması faiz hesabı girdileri, sonuç tutarından önce ana para, para birimi, faiz türü, başlangıç dayanağı, dönem ve oran kaynağı olarak ayrı ayrı doğrulanır. Yapay zekânın doğru aritmetik işlemi yapması, doğru hukuki başlangıç veya oran seçtiğini göstermez. Belgesiz tarih ve kaynaksız oranla üretilen toplam açık hesap taslağı olarak tutulmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye değildir.

Bu rehber belirli bir dosyanın faizini hesaplamaz, güncel faiz oranı veya tahsil edilecek tutar önermez. Amaç, hesap aracına hangi bilgilerin verilmesi gerektiğini ve bu bilgilerin hangi kaynaktan geldiğinin nasıl gösterileceğini açıklamaktır. Somut alacağın niteliği, uygulanacak özel düzenleme ve dönem incelemesi avukatın değerlendirmesini gerektirir. Hesap formülü kadar bu değerlendirme de sonucun kapsamını belirler.

ai hukuk araştırması faiz hesabı girdileri için kontrol tablosu

Bir hesap dosyasına önce girdi tablosu ekleyin. Kaynak belge ile hukuki seçim için farklı sütunlar kullanın. Örneğin bir belgede yazan ödeme tarihi gözlemlenebilir bir veridir; bunun hesap başlangıcı olarak seçilmesi ise ayrıca gerekçelendirilmesi gereken karardır. İki bilgi aynı hücreye yazılırsa sonradan hangisinin doğrulandığı anlaşılamaz.

TBB'nin 2026 tarihli tavsiye rehberi, hesaplama ve maddi vakıa gibi çıktıların resmî ve güvenilir kaynaklardan teyidini ister. Doğrulama bölümünde metne eklenen olay, tarih, kişi ve tutarın dosyayla karşılaştırılması da yer alır. Aşağıdaki tablo bu yaklaşımın faiz girdilerine uygulanması için önerilen çalışma biçimidir; resmî form veya hesap standardı değildir.

Girdi	Belge veya kaynak alanı	Açık bırakılacak soru
Ana para	İlgili borç ve ödeme belgeleri	Hangi kalemler hesap kapsamına giriyor?
Para birimi	Borcun ifade edildiği birim	Dönüşüm veya farklı rejim gerekiyor mu?
Faiz türü	Talep, sözleşme ve hukuki dayanak	Akdî faiz mi, temerrüt faizi mi?
Başlangıç	Tarih ve o tarihi destekleyen belge	Bu tarih neden hukuken seçildi?
Dönem	Başlangıç ve hesap sonu	Arada farklı kaynak dönemi var mı?
Oran kaynağı	Düzenleme ve ilgili dönem verisi	Kaynak o dönem ve ilişki için geçerli mi?
Ara işlemler	Ödemeler ve değişen girdiler	Yeni hesap satırı gerektiriyor mu?

Tabloda bir alan boşsa aracın varsayım yapmasına izin vermeyin. “Kaynak görülmedi” veya “hukuki seçim yapılmadı” gibi açık durumlar kullanın. Belirsiz girdiyle tek kesin toplam üretmek yerine hesabı durdurmak, sonraki incelemeye hangi bilginin gerektiğini gösterir. Bu durdurma, alacağın bulunmadığı anlamına gelmez.

Ana parayı ve faiz türünü aynı şey sanmayın

Bir belge takımında farklı tutarlar bulunabilir: talep edilen tutar, belge üzerindeki toplam, yapılmış ödeme ve önceki hesap notu. Bunları tek rakama indirgemeden önce her birinin hangi belgeye dayandığını çıkarın. Yapay zekânın bir tutarı “ana para” diye adlandırması yeterli değildir. Hesap kapsamına alınacak kalemin seçimi ayrıca kontrol edilir.

TBK m.88 faiz ödeme borcunda yıllık oranın, sözleşmede kararlaştırılmadığında faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre belirlenmesini düzenler. TBK m.120 ise temerrüt faizi için ayrı düzenleme içerir. Bu iki maddeyi aynı başlık altında tek genel oran önerisine dönüştürmeyin. Sözleşmedeki faiz kaydının kapsamı ve uygulanacak kurallar ayrıca incelenmelidir.

3095 sayılı Kanun da kanuni faiz, temerrüt faizi ve yabancı para borcunda faiz bakımından farklı hükümler içerir. Dolayısıyla yalnızca “faiz hesapla” talimatı, hangi hukuki rejimin seçildiğini açıklamaz. Önce hesapta kullanılacak türü ve bunun dayanağını yazın; oranı daha sonra ilgili dönem kaynağıyla eşleştirin. Bir türün kaynağını başka tür için otomatik kullanmayın.

Başlangıç tarihi belge tarihiyle karıştırılmamalı

TBK m.117, muaccel bir borcun borçlusunun alacaklının ihtarıyla temerrüde düşmesini düzenler; aynı maddede belirli gün ve diğer hâllere ilişkin hükümler de vardır. Bu nedenle faturanın düzenlenme tarihi, bir e-postanın gönderildiği gün veya dava dosyasının açıldığı tarih her olayda doğrudan başlangıç kabul edilemez. İlişkinin niteliği ve ilgili hüküm incelenir.

Kontrol tablosuna başlangıç için üç ayrı kayıt koyabilirsiniz: görülen tarih, tarihi gösteren belge ve bu tarihin seçilme gerekçesi. Belgenin varlığı ile hukuki etkinin gerçekleştiği sonucu birbirinden ayrılır. Bir bildirim belgesinden yararlanılıyorsa hangi içeriğin, hangi kişiye, hangi bağlamda iletildiği sorusu da açıklanmalıdır. Bu rehber belirli bir bildirimin geçerli olduğuna karar vermez.

Tarihler birbiriyle uyuşmuyorsa yapay zekâdan en makul olanı seçmesini istemeyin. Her tarihi kendi belge konumuyla listeleyin. Hesap talimatında yalnızca avukatın inceleyerek seçtiği başlangıcı kullanın ve seçimin dayanağını kaydedin. Bildirim taslağının hazırlanması ayrı konuysa ihtarname taslağında kontrol adımlarına başvurabilirsiniz.

Oran için tarihli kaynak zinciri kurun

Bu çalışma sırasında okunan güncel 3095 sayılı Kanun metninin ilk maddesi, kanuni faiz hesabında belirli dönemlerdeki Merkez Bankası reeskont oranına bağlanan bir düzenleme içeriyor. Bu gözlem tek başına herhangi bir güncel sayısal oranı doğrulamaz. İlgili dönem verisi ve düzenlemenin uygulanabilirliği ayrıca okunmadan eski bir blog rakamı hesap girdisi yapılmamalıdır.

Özellikle geçmişten bugüne uzanan hesapta tek güncel sayfayı bütün dönemin kanıtı gibi kullanmayın. Her dönem için yürürlükteki hükmü, varsa değişiklik ve geçiş düzenlemesini belirleyin. Kaynağın bugün erişilebilir olması, metnin eski tarihte de aynı olduğu anlamına gelmez. Sürüm incelemesinin yöntemi mevzuat sürümü ve olay tarihi rehberinde açıklanır.

3095 m.4/a yabancı para borcunda faiz için ayrı bir düzenleme getirir. Para birimini ilk aşamada kaydetmenin nedeni budur. Aynı şekilde m.3'teki mürekkep faiz düzenlemesi Türk Ticaret Kanunu hükümlerini saklı tutar. Buradan her ilişki için tek bir hesap yöntemi çıkarılmaz. Özel hükümler değerlendirilmeden hesap aracının varsayılan seçeneği hukuki gerekçe yerine konulmaz.

Örnek gösterim: sayı üretmeden hesabı hazırlamak

Tamamen kurgusal bir çalışma örneğinde, bir dosyada sözleşme, ödeme belgesi ve bildirim kaydı bulunduğunu düşünün. Bu örnekte kişi, gerçek tutar veya gerçek tarih kullanılmaz. İlk çıktıdan yalnızca belgelerdeki tutar ve tarih alanlarını, her birinin kaynak yerini ve aralarındaki farklılıkları çıkarması istenir. Henüz faiz toplamı istenmez.

Sonra avukat ana parayı, faiz türünü ve başlangıç dayanağını inceler. Oran kaynağını dönemle eşleştirir ve açık kalan soruları listeler. Ancak bu seçimler yapıldıktan sonra hesap aracına onaylı girdiler verilir. İstem, “Eksik girdi varsa tahmin etme; hangi alanın eksik olduğunu göster” talimatıyla daraltılabilir. Aracın bu talimata uyması yine kontrol edilmelidir.

Aritmetik kontrol ayrı yürütülür. Kullanılan dönemler ve ara sonuçlar görünür tutulur; yalnız son toplam karşılaştırılmaz. Yuvarlama veya gün sayma yöntemi gibi teknik tercihler kaydedilir ve uygunluğu ayrıca incelenir. Burada belirli bir gün bölümü, oran veya formül dayatılmıyor; hesabın yeniden üretilebilmesi için kullanılan tercihlerin saklanması öneriliyor.

Kaynak bulunamadığında hesap notunu nasıl kapatmalı?

Bir dönemin oran kaynağı okunamadıysa başka bir dönemin rakamını geçici olarak doğruymuş gibi yerleştirmeyin. Eksik dönemi ve ihtiyaç duyulan belgeyi yazın; varsa tamamlanan diğer dönemleri kendi sınırlarıyla gösterin. “Hesap taslağı hazır” ifadesi ile “tüm girdiler doğrulandı” ifadesi aynı durum değildir. Sonraki incelemeyi yapan kişi, eksikliği toplamın içinden çıkarmaya çalışmak zorunda kalmamalıdır. Kaynak temin edildiğinde hem ilgili girdi hem bu girdiye bağlı ara sonuçlar yeniden kontrol edilir. Önceki hesapta doğru görünen toplam, yeni kaynağın uygunluğunu kanıtlamaz.

Teslimden önce hangi sorular kapanmalı?

• Ana para ve para birimi hangi belgelerden alındı?
• Faiz türünü ve başlangıcı kim, hangi gerekçeyle seçti?
• Her dönemde kullanılan kaynağın yürürlük ve uygulanabilirlik kontrolü yapıldı mı?
• Ara ödeme veya değişen girdi varsa hesapta nerede gösterildi?
• Sonuç bağımsız aritmetik kontrolle yeniden üretilebildi mi?
• Açık soru kaldıysa çıktı üzerinde görünür mü?

Bu soruların cevabı, sonucun hangi sınırlarla teslim edildiğini gösterir. Genel araştırma bağlamı için hukuk yapay zeka konu merkezine bakabilirsiniz. Prolex AI'ın araştırma ve hesaplama araçları kapsamı özellikler bölümünde yer alır. Hangi araç kullanılırsa kullanılsın, belgeden alınan veri ile hukuken seçilen girdiyi ayırmak hesap incelemesinin temel adımıdır.