Avukatın sır saklama yükümlülüğü: yapay zekâda sınırlar

Kısa yanıt: Avukatın sır saklama yükümlülüğü yapay zekâ kullanımında da sürer; mesleki faaliyet nedeniyle öğrenilen bilgiler korunmalıdır. Avukatlık Kanunu m.36 açıklama yasağını düzenler; TBB rehberi bu yükümlülüğün araca veri girilmesiyle hafiflemediğini belirtir. İsim kaldırmak tek başına yeterli olmayabilir: olayın ayırt edici unsurları, ticari strateji ve dosyadaki diğer kişiler de incelenmelidir. Gerekli güvenceler doğrulanamıyorsa gerçek dosya yerine genel araştırmayla yetinilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye değildir.

Avukatın sır saklama yükümlülüğü hangi bilgileri kapsar?

1136 sayılı Kanun'un 36. maddesi, avukatın kendisine tevdi edilen veya avukatlık görevi nedeniyle öğrendiği hususları açığa vurmasını yasaklar. Hüküm, Türkiye Barolar Birliği ve baro organlarındaki görevler nedeniyle öğrenilen hususları da kapsar. Dolayısıyla kontrol yalnızca belgenin üzerinde gizli ibaresi bulunup bulunmadığına indirgenemez.

TBB'nin tavsiye rehberi, mesleki sırrı avukatın mesleki faaliyet nedeniyle öğrendiği, müvekkile veya işe ilişkin gizli kalması gereken bilgi üzerinden tanımlar. Rehberde müvekkilin kimliği, deliller, tanık bilgileri, dava stratejisi ve stratejik müzakere bilgileri ayrıca ele alınır. Soru, yalnızca kişisel verinin bulunup bulunmadığı değildir; işin gizli kalması gereken yönleri de araştırılmalıdır.

Bu ayrım gündelik çalışmada önemlidir. Bir sözleşme taslağı ad içermese de henüz açıklanmamış pazarlık sınırlarını gösterebilir. Dosyadan çıkarılmış bir paragraf, belirli bir uyuşmazlığın zayıf yönünü açığa çıkarabilir. Bunlar gerçek dosya anlatımı değil, hangi bilgi türlerine dikkat edilmesi gerektiğini gösteren örnek durumlardır.

Kanun hükmü ile tavsiye rehberi nasıl ayrılır?

Sır saklama yasağının kanuni dayanağı Avukatlık Kanunu m.36'dır. Bu yazıdaki veri sınıflandırması, araç incelemesi ve büro kaydı adımları ise TBB'nin tavsiye rehberinden hareketle açıklanmıştır. Rehberin bir uygulama önerisini kanun maddesi gibi aktarmayın. Aynı şekilde, burada örnek olarak verilen kontrol tablosunu resmî kurumun zorunlu formu olarak kullanmayın; somut işte uygulanacak yükümlülükleri kaynak hüküm üzerinden belirleyin.

Mesleki sır ile kişisel veri neden ayrı incelenir?

6698 sayılı Kanun'un 3. maddesi kişisel veriyi kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin bilgi olarak tanımlar. TBB rehberinin mesleki sır çerçevesi ise işe ilişkin gizli kalması gereken bilgileri de kapsar. Bu iki inceleme kesişebilir; ancak birinin yapılması diğerinin tamamlandığını göstermez.

Örneğin yalnızca bir şirketin pazarlık stratejisini anlatan metinde gerçek kişiyi belirleyen unsur bulunmadığı düşünülebilir. Bu, metnin sır bakımından serbestçe paylaşılabileceği sonucunu vermez. Rehberin ticari sır ve stratejik müzakere bilgileri için koyduğu sınırlar ayrıca dikkate alınmalıdır. Tersine, sır niteliği tartışılmayan bir iletişim bilgisi de kişisel veri değerlendirmesi gerektirebilir.

Pratik bir inceleme notunda iki ayrı satır açın: kişisel veri değerlendirmesi ve mesleki sır değerlendirmesi. Her satıra hangi unsurların incelendiğini yazın. Bu yöntem mevzuatta adı konmuş zorunlu bir form değildir; rehberdeki sınıflandırmayı görünür kılmak için editoryal öneridir.

Yalnızca isim silmek neden yeterli olmayabilir?

TBB rehberinin 5. bölümü, olay tarihi, yer, tutar, şirket unvanı, dava türü, ilişki ağı ve benzersiz vakıaların kişiyi belirlenebilir kılabileceğini açıklar. 6698 sayılı Kanun m.3'teki anonim hâle getirme tanımı da başka verilerle eşleştirme ihtimalini içerir. Bu nedenle ad yerine harf yazılan her metni anonim kabul etmeyin.

Aşağıdaki tablo bir anonimleştirme garantisi değil, yükleme öncesi inceleme önerisidir:

İncelenecek unsur	Sorulacak soru	Güvence belirsizse yaklaşım
Olayın ayrıntıları	Tarih ve yer birlikte dosyayı tanıtıyor mu?	Gerçek olaydan bağımsız genel soru hazırlayın
Ticari içerik	Pazarlık sınırı veya strateji açığa çıkıyor mu?	Stratejik bölümü araca aktarmayın
Taraf ilişkileri	İsimler silinse de kişiler anlaşılabiliyor mu?	İlişki ağını da değerlendirin
Belge bütünü	Seçilen bölüm dışındaki bilgi gerekli mi?	Gereksiz belgeyi yüklemeyin

Amaç, gerçek dosyayı mümkün olan en az değişiklikle araca sokmak değildir. Önce araştırma ihtiyacını tanımlayın; dosya ayrıntısı olmadan karşılanabiliyorsa soruyu o düzeyde tutun. Örnek dönüşümler için hazırlanacak ayrı rehberden farklı olarak burada esas mesele, hangi bilginin hiç paylaşılmaması gerektiğine karar vermektir.

Müvekkilin izni bütün kontrollerin yerine geçer mi?

Avukatlık Kanunu m.36, sır kapsamındaki hususlar hakkında tanıklık edebilmek için iş sahibinin muvafakatini düzenler; muvafakat olsa bile avukatın çekinebileceğini de belirtir. Bu hüküm, yapay zekâ sağlayıcısına her türlü dosya aktarımı için genel bir izin maddesi gibi okunmamalıdır. Tanıklık bağlamındaki hüküm ile bir teknoloji hizmetinin veri akışı farklı değerlendirme konularıdır.

TBB rehberinde bilgilendirme ve gerekli hâllerde onam, araç ve veri güvenliği kontrolleriyle birlikte ele alınır. Kamuya açık veya sözleşmesel güvencesi yetersiz araçlara anonimleştirilmemiş müvekkil verisi ve dosya içeriği girilmemesi belirtilir. Rehberin bu sınırları, yalnızca bir onay cümlesi alınarak tamamlanmış sayılamaz.

Ayrıca dosya yalnızca müvekkilden oluşmaz. Karşı taraf, tanık ve diğer kişilere ait bilgiler ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bilgilendirme ve ret talebinin nasıl ele alınacağı konusunda müvekkil yapay zekâ onamı rehberine başvurabilirsiniz; bu yazının odağı izin metni hazırlamak değil, sır kapsamını belirlemektir.

Yükleme öncesi beş adımda nasıl karar verilir?

Aşağıdaki adımlar TBB rehberinin veri sınıflandırması ve araç incelemesi yaklaşımından türetilmiş bir çalışma önerisidir:

1. İhtiyacı yazın. Belgeden ne öğrenmek istediğinizi tek cümleyle belirleyin. Genel araştırma yeterliyse dosyayı işleme katmayın.
2. Bilgiyi ayırın. Kişisel veri, mesleki sır, ticari sır ve strateji unsurlarını ayrı işaretleyin. Bir unsur birden fazla gruba girebilir.
3. Aracı inceleyin. Saklama, model eğitiminde kullanım, alt işleyenler, erişim ve sözleşme koşullarını okuyun. Belirsizliği olumlu varsayımla kapatmayın.
4. Aktarımı değerlendirin. TBB rehberinin işaret ettiği yurt dışına aktarım incelemesini gerekiyorsa ayrıca yapın. Arayüzün Türkçe olması bu incelemenin sonucu değildir.
5. Kararı kaydedin. Hangi verinin dışarıda bırakıldığını ve kullanımın neden uygun görüldüğünü kısa bir notla belirtin. Güvence yoksa kullanımı sınırlayın.

Kayıt tutarken de ölçülü davranın. Dışarıya aktarılmasını uygun görmediğiniz sırları kontrol notuna yeniden kopyalayarak ikinci bir gereksiz veri kümesi oluşturmayın. İncelemeyi yapan kişinin asıl belgeye nasıl döneceğini gösteren, amacı belli bir kayıt tasarlayın. Bu, rehberin kayıt ve veri minimizasyonu ilkelerini birlikte uygulama önerisidir.

Yanlış aktarım fark edilirse ilk inceleme nasıl yapılır?

Önce kullanımın sürmesini durdurup neyin, hangi araçta, hangi hesapla paylaşıldığını belirleyin. Bu aşamada içerik hakkında tahmin yürütmek yerine gönderilen metin ile varsa ekleri esas alın. Gerçek dosyayı başka bir sohbet aracına tekrar yükleyerek hata analizi yaptırmayın; ilk aktarımı incelemek yeni bir aktarım gerektirmez.

6698 sayılı Kanun m.12 gerekli teknik ve idari güvenlik tedbirlerini ve kanuni olmayan yollarla elde edilme hâlindeki bildirim yükümlülüğünü düzenler. Her yanlış tıklama otomatik olarak aynı hukuki sonucu doğurur denemez; olayın içeriği ve erişim durumu ayrıca değerlendirilmelidir. Teknik erişimi sınırlama işlemi de hukuki incelemenin tamamlandığı anlamına gelmez.

Büroda bu incelemeyi kimin yürüteceğini önceden belirlemek için yapay zekâ kullanım politikası rehberini kullanabilirsiniz. Böylece sır kapsamı değerlendirmesi yalnızca aracı kullanan kişinin anlık kararına bırakılmaz; inceleme ve gerektiğinde kullanımın durdurulması için sorumlu belirlenir.

Son kontrol: dosyayı paylaşmadan ihtiyaç karşılanıyor mu?

Bir araştırma sorusunun yanıtlanması için gerçek isim, gerçek tutar veya özel pazarlık ayrıntısı gerekmiyorsa bunları paylaşmamak iyi bir başlangıçtır. Bununla birlikte ayrıntıların azaltılması otomatik uygunluk sonucu üretmez. Kalan metin de TBB rehberinin ayırt edici unsur ve araç güvencesi ölçütleriyle değerlendirilmelidir.

Çalışmayı teslim ederken bilgi kaynağı ile teknoloji kullanım kararını ayrı gösterin. Hukuki sonucun dayanağı kanun ve doğrulanan kaynaklardır; dosya verisinin araca girilip girilmeyeceği ise ayrıca gerekçelendirilmiş bir karardır. İkisini tek bir onay işaretine indirmemek, incelemeyi anlaşılır kılar. Genel çerçeveyi hukuk yapay zeka konu merkezinde diğer rehberlerle birlikte okuyabilirsiniz.

Kontrolü bir başka avukata devrederken yalnızca “anonimleştirildi” notu bırakmayın. Hangi bilgi türlerinin çıkarıldığını, hangi ayrıntıların hâlâ metinde olduğunu ve hangi koşulun doğrulanamadığını belirtin. İkinci incelemeyi yapan kişi böylece kararın dayanağını görebilir; ilk incelemeyi yapanın varsayımını tekrar etmek zorunda kalmaz. Bu yaklaşım, rehberin insan denetimi ilkesinden türetilmiş bir uygulama önerisidir.

Aynı soruya daha önce uygun cevap alınmış olması da yeni belgenin yüklenmesini kendiliğinden uygun kılmaz. Her kullanımda veri türü ve amaç yeniden okunmalıdır. Büro içinde ortak bir kontrol listesi kullanılabilir; ancak listedeki işaretlerin gerçek incelemeye karşılık geldiğini gösteren kısa açıklamalar daha değerlidir.