Avukatlık sözleşmesi yapay zeka maddesi nasıl hazırlanır?

Kısa yanıt: Avukatlık sözleşmesi yapay zeka maddesi, yalnızca “araç kullanmaya izin verildi” cümlesi olarak hazırlanmamalıdır. Kullanım amacı, insan denetimi, veri paylaşımının sınırı ve müvekkile yapılacak açıklama birlikte ele alınmalıdır. TBB'nin örneği bu çerçeveyi kurar; belirli bir dosyanın tüm veri işleme şartlarını karşılayan veya mesleki sorumluluğu kaldıran genel bir izin belgesi değildir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye değildir.

Avukatlık sözleşmesi yapay zeka maddesi nereden başlar?

Önce hizmetin kendisini tanımlayın. Avukatlık Kanunu m.163, sözleşmenin serbestçe düzenlendiğini; belirli bir hukuki yardımı ve meblağı yahut değeri kapsaması gerektiğini söyler. Yapay zekâya ilişkin bir hüküm eklemek, hangi hukuki yardımın sunulacağının açıklanması yerine geçmez. Teknoloji maddesini hizmet kapsamından koparmadan değerlendirin.

TBB tavsiye rehberinin 8. ve 14.3. bölümlerinde örnek sözleşme maddesi bulunur. Araştırma, sınıflandırma, özetleme, ön metin üretimi ve büro iş akışı desteği sayılır. Nihai hukuki değerlendirme, karar ve sorumluluk avukatta kalır. Kişisel veriler ile sır niteliğindeki bilgilerin üçüncü taraf sistemlerle paylaşılması için hukuki gereklilik ve uygun güvenceler çerçevesi korunur.

Bu yazı örneği uzun bir alıntıyla çoğaltmak yerine her unsurun dosyada hangi soruyla karşılanacağını açıklıyor. Rehberdeki tavsiyeler, kanun hükümleri ve aşağıdaki editoryal çalışma önerileri farklı katmanlardır. Önerilen kontrol tablosu zorunlu resmî form değildir; her somut sözleşmenin ayrıca incelenmesi gerekir.

Kullanım amacını işlem üzerinden açıklayın

“Gerekli görülen her işlemde yapay zekâ kullanılabilir” gibi geniş bir ifade, müvekkilin neyin yapılacağını anlamasını zorlaştırabilir. Bunun yerine planlanan işi somutlaştırın: Kamuya açık mevzuatın başlıklandırılması mı, metin iskeleti çıkarılması mı, yoksa dosya belgesi incelenmesi mi? TBB §4 bu kullanımları veri türü ve etki bakımından farklı risk sınıflarında ele alır.

Aynı araç, farklı bir görevde farklı veri ve kontrol ihtiyacı doğurabilir. Genel konu planı için öngörülen bir süreçle hassas belge analizini aynı açıklamada eritmeyin. Sözleşme yazılmadan önce aşağıdaki soruları yanıtlamak, soyut izin cümlesinin hangi gerçek işleme karşılık geldiğini görmeyi sağlar.

İnceleme alanı	Dosyada yanıtlanacak soru	Açık kalırsa yapılacak iş
Amaç	Hangi yardımcı işlem yapılacak?	İşlemi yeniden tanımla
Veri	Hangi içerik araca verilecek?	Veri türlerini ayır
Denetim	Sonucu kim ve neye göre kontrol edecek?	Denetim adımını belirle
Güvence	Hangi teknik ve sözleşmesel koşullar incelendi?	İncelemeyi tamamla
İletişim	Müvekkile ne açıklandı?	Dosyaya özgü açıklama hazırla

İnsan denetimi bir imza satırından fazlasıdır

TBB'nin örnek hükmü, nihai kararın avukata ait olduğunu açık tutar. Bu yaklaşımın uygulamada karşılığı, araca yazdırılan cümleyi okumadan imzalamak değildir. Rehber §6; mevzuat, içtihat, maddi vakıa, delil ve müvekkil menfaati bakımından denetimi ele alır. Avukatlık Kanunu m.34'teki özen yükümlülüğü de insanın çalışmaya ilişkin sorumluluğunun dayanağıdır.

Sözleşmedeki hükümle büro içindeki iş akışını karşılaştırın. İnceleyen kişi gerçekten belirli mi? Kaynaklar açılıyor mu? Yanlış veya belirsiz çıktı tespit edilirse teslim duruyor mu? Bunlar metnin vaat ettiği denetimin uygulanıp uygulanmadığını anlamaya yarayan editoryal kontrol sorularıdır; belirli bir araçta bu işlevlerin bulunduğunu ileri sürmez.

Hükme “bütün sonuçlardan yazılım sorumludur” anlamı yükleyen bir açıklamayı TBB örneğiyle uyumlu kabul etmeyin. Yazılım sağlayıcısıyla ilişkideki sorumluluk hükümleri ayrıca incelenebilir; bu inceleme avukatın müvekkile sunduğu hukuki değerlendirmeyi ortadan kaldıran bir kestirme olarak kullanılamaz.

Veri paylaşımıyla genel kullanım iznini ayırın

6698 sayılı Kanun m.4, kişisel verilerin amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü işlenmesini düzenler. M.5 işleme şartlarını; m.10 ise veri elde edilirken yapılacak aydınlatmanın içeriğini belirler. Bu nedenle tek bir sözleşme maddesini bütün işleme faaliyetleri için tamamlanmış hukuki inceleme saymayın.

Açık rıza, müvekkil bilgilendirmesi, sözleşmesel kullanım çerçevesi ve teknik güvence aynı kavramlar değildir. Genel hükmü bu başlıkların hepsinin yerine koymak yerine hangi işlem için hangi değerlendirme yapıldığını ayırın. İşleme veya aktarımın ayrıntısına ilişkin sonuç, veri ve hizmet süreci bilinmeden verilemez. Müvekkilin sözleşmeye imza atması, karşı tarafın ve diğer kişilerin bütün verilerini sınırsız paylaşma sonucu doğuruyor gibi sunulmamalıdır.

Avukatlık Kanunu m.36'daki sır saklama sınırını da ayrıca inceleyin. TBB örneği paylaşımı hukuki gereklilik ve uygun teknik, idari, sözleşmesel güvencelerle birlikte ifade eder. Bunun yerine “her türlü belge sisteme yüklenebilir” yazmak, örneğin sınırını korumaz. Veri başlıklarının ayrıntısı için KVKK kontrol listesini okuyabilirsiniz.

Bilgilendirmeyi sözleşme ekinden gündelik işe taşıyın

TBB §8, genel araştırma ve anonim planlama ile müvekkil verisinin, dosya içeriğinin veya esaslı metnin kullanıldığı durumları ayırır. İkinci grupta bilgilendirmeyi ve gerekli hâllerde onam mekanizmasını ele alır. Dolayısıyla her yardımcı kullanıma aynı uzun açıklamayı yapmakla, bütün kullanımları sessizce yürütmek arasında dosyaya göre değerlendirme gerekir.

Editoryal öneri olarak açıklamayı üç soruyla sınayın: Müvekkil hangi işlemin yapılacağını anlıyor mu, hangi bilginin kullanılacağı açık mı, çıktının kimin kontrolünden geçeceği belli mi? Anlamadığı teknik terimleri art arda sıralamak açıklamayı tamamlamaz. Kullanım değişiyorsa önceki bilgilendirmenin yeni işlemi karşılayıp karşılamadığını yeniden inceleyin; geçmişteki genel bir cümleyi sınırsız kapsam gibi yorumlamayın.

Ret veya kaygı dile getirilirse talebi kaydedin. TBB, makul veri güvenliği kaygısıyla dosyada yapay zekâ kullanılmaması talebini mesleki bağımsızlık ve işin gereklilikleriyle birlikte değerlendirmeyi önerir. Bu konunun ayrıntısı müvekkilin kullanımı reddetmesi rehberinde bulunur. Buradaki konu ise talebin sözleşme ve iş akışına nasıl yansıtılacağının görünür olmasıdır.

Örnek gösterim: hükmü hazırlamadan önce çalışma notu

Aşağıdaki liste bir sözleşme veya rıza formu değildir; örnek gösterim olarak hazırlanmış dosya notudur. Gerçek kişi bilgisi içermez ve her dosyada yeterli olacağı iddia edilmez.

• İşlem: Kimliksiz bir konu planı hazırlanması; son hukuki metnin avukatça oluşturulması.
• Girdi sınırı: Müvekkil adı, dosya içeriği ve ayırt edici olay ayrıntısı kullanılmaması.
• Kontrol: Önerilen mevzuat başlıklarının resmî kaynaktan doğrulanması.
• Değişiklik eşiği: Belge analizi gerekirse veri ve güvence incelemesinin yeniden yapılması.
• İletişim: Açıklamanın hangi işleme ilişkin olduğunun dosyada belirtilmesi.

Bu not hazırlandıktan sonra sözleşmedeki ifade ile fiilî çalışma karşılaştırılır. Örneğin notta yalnızca konu planı yazıyorsa ham dava dosyasını işlemek aynı kullanım olarak gösterilemez. Yeni işi ayrı tanımlamak ve gerektirdiği hukuki incelemeyi tamamlamak gerekir. Metin hazırlama kolaylığı, incelemenin kapsamını daraltmamalıdır.

Sözleşmeyle dosya notu uyuşmuyorsa

Örnek gösterimdeki sınırlı iş akışının daha sonra değiştiğini düşünün: Kamuya açık metin planı yerine müvekkilin belgelerinden bir taslak hazırlanması isteniyor. İlk adım, genel sözleşme cümlesini gerekçe göstererek yeni işleme hemen başlamak olmamalıdır. Önce yeni girdiyi ve kullanım amacını tanımlayın, hangi incelemenin eksik kaldığını belirleyin ve açıklamayı gerçek sürece göre değerlendirin.

Bu karşılaştırmanın sonucunu kısa bir dosya notuna bağlamak yararlı olabilir. Notta yeni işlemin önceki açıklamadan hangi bakımdan ayrıldığı, hangi veri türlerinin gündeme geldiği ve sorumlu kişinin incelemeyi nasıl sonuçlandırdığı yer alabilir. Bu kayıt, hukuki şartların yerine geçtiği için değil, verilen kararın daha sonra anlaşılabilmesi için önerilir. Belirsizlik devam ediyorsa tamamlanmış bir onay varmış gibi yazmayın.

İmzadan önce son inceleme nasıl yapılır?

Önce hükmün amaçlarını işin kapsamıyla karşılaştırın; sonra veri ve denetim satırlarını uygulamadaki kişilerle eşleştirin. Sağlanmayan güvenceyi sözleşmeye gerçekleşmiş gibi yazmayın. Bilinmeyen altyapı, saklama veya yeniden kullanım koşullarını bir genel onay cümlesiyle tamamlanmış göstermeyin. TBB §11 uyarınca araç koşullarının girdi, çıktı ve lisans tarafını da gerektiğinde ayrı inceleyin.

Ücret veya olağan dışı maliyet açıklaması gerekiyorsa bunu belirsiz bir teknoloji maddesinin içine saklamayın. TBB §8, olağan teknoloji giderleriyle müvekkile özgü olağan dışı maliyetlerin bilgilendirilmesini ayırır. Bu yazı ücret tarifesi veya belirli bir masraf için sonuç vermiyor; ayrıca incelenmesi gereken başlığı işaretliyor.

Prolex AI'ın sözleşme taslağı özelliklerini kullanırken de örnek metni dosyaya uygunluk incelemesinden geçirin. Sözleşme maddesi, gerçek uygulamanın anlaşılır bir açıklaması olmalıdır. Daha geniş kaynak ve insan denetimi çerçevesi hukuk yapay zeka konu merkezinde yer alır.